تاملی در نظریه اصالت وجود و وحدت وجود صفحه 8

مقدّمه چهارم : معانی وجود

« مقصود از وجود معنا و محکیِّ وجود و به تعبیر ملاّ صدرا ، حقیقت وجود است نه مفهوم آن(1) ، منتها چون « وجود » دو گونه مفهوم(2) ، و طبعا دو گونه معنا و محکی دارد ، یکی مفهوم و معنای مصدری ( بودن ) و دیگری مفهوم و معنای اسم مصدری ( هستی ) به این نکته نیز باید اشاره کنیم که در بحث اصالت وجود ، مراد از وجود ، معنای اسم مصدری یا حاصل مصدری آن است . مقصود از اسم مصدر ، در اینجا ، اسمی است که بر حاصل یک فعل یا عمل دلالت دارد ، بی آنکه در آن توجّه به فاعل یا معنای حدوث و تجدّد ملحوظ باشد ... .

اینکه در این بحث ، مقصود از وجود ، معنای مصدری آن نیست کما بیش روشن است ، امّا شاید بتوان دلیل آن را این گونه نیز بیان کرد که اگر کسی به اصیل بودنِ وجود

به معنای مصدری آن قائل باشد ، باید اصالت سه چیز را بپذیرد ، زیرا اصالت وجود ، بدین معنا ، عبارت خواهد بود از اصالتِ « هستی به اضافه نسبت آن با چیزی مانند انسان » یعنی علاوه بر هستی باید « نسبت » آن نیز بالذات موجود باشد ، و از آنجا که قوام نسبت به طرفین است و نسبت نمی تواند موجود شود مگر آنکه طرفینِ آن موجود باشند ، باید انسان نیز بالذات موجود باشد .

بنابراین اصالت وجود به اصالت سه چیز انجامید : هستی ، نسبت ، انسان ، در حالی که هیچ کس به چنین اصالت وجودی قائل نیست ، و اساسا یکی از مقدّماتی که صاحبان همه اقوال پذیرفته اند ، آن است که واقع خارجیِ مورد بحث ، واحد است » .(3)

1- مفهوم وجود در نزد ملاّ صدرا امری انتزاعی است . « إذ لا شبهه فی أنّ مفهوم الوجود امر ذهنی » . اسفار : 2 ، 335 .
2- مفهوم سومی را برای وجود ذکر کرده اند و آن معنای حرفی و ربطی بین قضایاست که در زبان فارسی از آن به « است » تعبیر می شود تعلیقه علی نهایه الحکمه : 20 ولی این معنا از محل بحث خارج است زیرا بحث از اصالت وجود یا ماهیت ، بحثِ از معنای حرفی و ربطی در قضایا نمی باشد .
3- هستی و چیستی در مکتب صدرائی : 20 _ 21 .