تاملی در نظریه اصالت وجود و وحدت وجود صفحه 80

لوحیه وارکانا لتوحیده ، وشهداء علی خلقه ، واعلاما لعباده ، ومنارا فی بلاده ، وادلاّء علی صراطه ... من أراد اللّه بدأ بکم ومن وحّده قبل عنکم ومن قصده توجّه بکم .(1)

9 _ عن الإمام السجّاد علیه السلام : لیس بین اللّه وبین حجّته حجاب ، فلا للّه دون حجّته ستر ، نحن ابواب اللّه ، ونحن الصراط المستقیم ، ونحن عیبه علمه ، ونحن تراجمه وحیه ، ونحن ارکان توحیده ، ونحن موضع سرّه .(2)

10 _ عن أبی عبداللّه علیه السلام : وأعلم رحمک اللّه أنّ المذهب الصحیح فی التوحید ما نزل به القرآن من صفات اللّه عزّوجلّ فأنف عن اللّه البطلان والتشبیه ، فلا نفی ولا تشبیه هو اللّه الثابت الموجود تعالی اللّه عمّا یصفه الواصفون ولا تعد القرآن فتضلّ بعد البیان .(3)

در این مقام ذکر این نکته ضروری است که مراجعه به کتاب و سنّت در مسأله معرفه اللّه از باب تعبّد نیست تا اشکال دور لازم بیاید .

توضیح : آیات و روایات هم در اصل اثبات صانع و هم در خصوصیات معرفت حق تعالی نقش کلیدی دارند .

امّا در اصل شناخت خدای متعال ؛ دین با تذکّرات قوی و براهین واضح و بیّن ، عقول غافل را متذکّر می نماید بدون آنکه اعمال مولویت و تعبّد در بین باشد .

چطور می توان پذیرفت که مراجعه در این امر مهم به افکار ناقص بشری صحیح باشد امّا مراجعه به ارشادات و تنبیهات عقلی کتاب و سنّت نا صحیح ؟ !

به عبارت دیگر ، تمسک به آیات و روایات در باب اثبات صانع در حقیقت تمسک به مدرکات عقلیه است زیرا قرآن و عترت علیهم السلام در این مسأله انسان را ارشاد به ادرکات بیِّن عقلی می کنند .(4)

1- الفقیه ، 2 ، ص 611 _ 615 .
2- معانی الأخبار : 35 .
3- بحار : 3 ، 261 .
4- ضرورت رجوع به سمع و متنبّه شدن از وحی بدین جهت است که گاهی قضیه ای بدیهی است ولی به خاطر موانعی انسان از تصدیقش باز می ماند ، یعنی بداهت قضیه عقلیه لزوما تصدیق آن را در پی ندارد ، چه بسا در اثر عدم التفات یا سقیم الذهن بودن یا وجود شبهه ای یا خطاء در تطبیق کبری بر صغری ، از تصدیق امر بدیهی امتناع می ورزد ولی مراجعه به آیات و روایات در اصول عقاید سبب رفع موانع می گردد و شفافیّت مسأله را به دنبال دارد که این خود تصدیق طالب حقیقت را به ارمغان می آورد و این نکته مهمی است که نباید مورد غفلت قرار بگیرد . مرحوم شیخ مفید متکلم بزرگ شیعه این مطلب را به علمای امامیه نسبت می دهند « واتفّقت الإمامیه أن العقل یحتاج فی علمه و نتائجه إلی السمع وأنّه غیر منفکّ عن سمع ینبّه العاقل علی کیفیّه الاستدلال » اوائل المقالات ، ص 44 . یکی از آثار مهمّ قبول این أصل ، پرهیز از شتابزدگی در أخذ نتائج به سبب مقدمات عقلیّه و به دنبال آن تأویل و توجیه نصوص دینی می باشد .