تاملی در نظریه اصالت وجود و وحدت وجود صفحه 9

مقدّمه پنجم : معانی ماهیّت

برای ماهیت چند معنا ذکر شده است :

1 _ ماهیت آن چیزی است که در جواب از سؤال به ما هو گفته می شود الماهیّه مشتقه عمّا هو ، وهی ما به یجاب عن السؤال بما هو .(1)

هر گاه پرسش از ذات شی ء و نهاد و درون شی ء شود در جواب آنچه بیان می شود ماهیت نامیده می شود و به آن ماهیت بالمعنی الأخص می گویند این تعریف منطقی ماهیت در مقابل وجود می باشد که در نزد فلاسفه مشهور است .

مثلاً اگر سؤال شود : الانسان ماهو ؟ جواب داده می شود حیوان ناطق . این تعریف اخصّ از تعاریفِ بعدی است زیرا همه مفاهیم غیر وجود را شامل نمی شود طبعا در مورد موجوداتی به کار می رود که قابل شناختِ ذهنی باشد و به اصطلاح دارای حدود وجود خاصی باشند که به صورت معقولات اولی مفاهیم ماهوی در ذهن منعکس گردند .(2)_(3)

2 _ گاهی از ماهیت معنای اعمّ را قصد می کنند « ما به الشیء هو هو »(4) یعنی آن چیزی که شیئیت شی ء و حقیقت شی ء به آن است .

استاد مصباح یزدی می نویسد :

« معنای مذکور اعمّ است ، هم شامل معنای اول می شود و هم شامل حقیقت

1- شرح الاشارات والتنبیهات محقق الطوسی ج 1 ، ص 43 .
2- آموزش فلسفه ، ج 1 ، ص 295 .
3- آنچه در جواب ماهو گفته می شود عبارتست از خواصّ و لوازم و اعراض اشیاء و علم به حقیقت و نهاد اشیاء برای ما مجهول است . متبادر به ذهن از الفاظ و اسامی همان اشیاء معهود با خواص و لوازم آنها می باشد و اطلاع دقیق از چیستی اشیاء نیاز به تحقیقات فنّی و علمی و آزمایشگاهی دارد . ابن سینا می گوید : « نحن لا نعرف من الأشیاء إلاّ الخواصّ و اللوازم والاعراض ، ولا نعرف الفصول المقوّمه لکل واحد منها الدالّه علی حقیقته ، بل نعرف انّها أشیاء لها خواص و أعراض » . التعلیقات : 34 . ملاّ صدرا می گوید : « واعلم أنّ أفاضل البشر قاصرون عن ادراک حقائق الأمور السماویّه والأرضیه علی وجهها وعن الاحاطه بدقائق الصنعه وعجائب الفطره » . اسفار : 7 ، 118 .
4- فرهنگ اصطلاحات فلسفی ملاّ صدرا : 334 .