- ضرورت شناختِ نظریه أصالت وجود و وحدت وجود 1
- اشاره 5
- بخش اوّل : اصالت وج_ود 5
- مقدّمات بحث اصالت وجود 6
- مقدّمۀ اول : واقعیّت داشتنِ عالم 6
- مقدّمۀ دوم : معانی أصالت 6
- مقدّمه سوم : غیریتِ وجود از ماهیّت 7
- مقدّمه چهارم : معانی وجود 8
- مقدّمه پنجم : معانی ماهیّت 9
- مقدّمه ششم : بحث در مصادیق است نه مفاهیم 10
- اشاره 11
- مقدّمه هفتم : عدم حجیت مکاشفات 11
- 3 _ بیماریهای أعصاب و روان _ امراض دماغیه _ 12
- 2 _ وقوع سالک در اوهام و تخیّلات فاسده 12
- 1 _ دخالت شیاطین در شهود سالک 12
- 4 _ تأثیر باورهای ذهنی و اعتقادی در مکاشفات 13
- تحریر محلّ نزاع در مبحث اصالت وجود 20
- پیشینۀ نظریۀ أصالت ماهیت 22
- اشاره 30
- نظریۀ أصالت وجود 30
- تفسیر اوّل نظریۀ ملاّ صدرا 32
- اشاره 32
- مفهوم و مصداق وجود از نظر ملاّ صدرا 35
- ارزیابی نظریۀ ملاّ صدرا 38
- تفسیر دوّم نظریه اصالت وجود و ارزیابی آن 50
- تفسیر سوّم و ارزیابی آن 53
- تفسیر چهارم و ارزیابی آن 56
- مهم ترین فرق بین چهار تفسیر 59
- ادّعای بداهت نظریۀ اصالت وجود و نقد آن 60
- مهم ترین دلیل نظریۀ اصالت وجود و ارزیابی آن 62
- سه دلیل دیگر و نقد آن 70
- ادلّۀ أصالت وجود تامّ نیست 73
- آیا أصالت وجود مستلزم وحدت وجود است ؟ 74
- اشاره 76
- بخش دوم : توحید از منظر آیات و روایات 76
- قرآن و عترت علیهم السلام تنها راه شناخت حق تعالی 77
- پاسخ به شبهاتی پیرامون تمسّک به قرآن و عترت علیهم السلام در باب عقاید 81
- اشاره 81
- شبهۀ اوّل : عدم حجیت ظنون در اعتقادات و نقد آن 82
- شبهه دوّم : عدم نقل دقیق روات و نقد آن 89
- شبهۀ سوّم : ظنّی بودن ظاهر و نقد آن 90
- شبهۀ چهارم : لزوم تأویل روایات و نقد آن 93
- شبهۀ پنجم : تعارض درونی روایات و نقد آن 99
- شبهۀ ششم : اختلاف سطح مخاطبین و نقد آن 101
- شبهۀ هفتم : ادّعای قطع به نتائج فلسفی و عرفانی 104
- اصالت عدم تشبیه یا قاعدۀ تباین بین خالق تعالی و مخلوق 108
- دسته اول 109
- اشاره 109
- طوائف ده گانۀ روایاتِ قاعدۀ تباین 109
- دستۀ دوّم 110
- دستۀ سوم 111
- دستۀ چهارم 113
- دستۀ ششم 115
- دستۀ پنجم 115
- دستۀ هفتم 118
- دستۀ هشتم 120
- دستۀ نهم 123
- دستۀ دهم 128
- نتائج قاعدۀ تباین یا اصالت عدم تشبیه 135
- بخش سوم : وح_دت وج__ود 140
- اشاره 140
- اقوال درباره وحدت و کثرت هستی 141
- اشاره 143
- بیان نظریۀ تشکیک در وجود 143
- دلیل اول بر مراتب تشکیکی وجود و ارزیابی آن 144
- دلیل دوم بر نظریّۀ تشکیک و جواب آن 160
- دلیل سوّم و جواب آن 162
- دلیل چهارم و جواب 164
- دلیل پنجم و جواب 167
- دلیل ششم و جواب 169
- نظریۀ تشکیک در وجود معقول نیست 171
- سنخیت بین علت و معلول 176
- برهان فلاسفه بر سنخیت و جواب آن 177
- استحاله سنخیت بین خالق تعالی و مخلوق 180
- اشاره 184
- ثمرات نظریۀ تشکیک در وجود 184
- ثمرۀ اوّل : صدور اشیاء فقیر از ذات حق تعالی 186
- 1 _ انتفاء سلطنت حق تعالی بر فعل و ترک 189
- اشاره 189
- ثمرۀ دوّم : فاعلیت جبری حق تعالی 189
- 2 _ واکاوی راه حلّ های فیلسوفان 192
- 3 _ فاعلیّت حقّ تعالی از دیدگاه آیات و روایات 196
- ثمرۀ سوّم : تحدید قدرت مطلقۀ حق تعالی 200
- اشاره 201
- ثمرۀ چهارم : قدم عالم 201
- 1 _ اقوال در مسأله : 202
- 2 _ معنای حدوث و قدم از نظر فلاسفه : 203
- 3 _ دلیل فلاسفه و ارزیابی آن 205
- 4 _ نظر ملاّ صدرا در باب حدوث عالم 211
- 5 _ آیات قرآن و حدوث عالم پس از عدم محض 215
- اشاره 218
- 6 _ روایاتِ حدوث عالم پس از عدم محض و بیان براهین عقلیۀ در آن 218
- برهان اوّل : استلزام تعدّد قدماء عن الإمام الباقر علیه السلام : 228
- برهان دوم : انتفاء صفات قدیم در عالم 229
- برهان سوّم : تنافی ازلیت با فعل 231
- برهان چهارم : حدوث جزء دلیل بر حدوث کلّ 232
- 7 _ روایات مورد استناد فلاسفه برای قدم زمانی 234
- ثمرۀ پنجم : جبر در افعال انسان 235
- ثمرۀ ششم : تغییر معنای توحید افعالی 239
- ثمرۀ هفتم : اثبات وحدت و انتفاء توحید 240
- ثمرۀ هشتم : وحدت عددی حق تعالی 241
- ثمرۀ نهم : تحدید ذات حق تعالی که حاکی از نیاز است 243
- ثمرۀ دهم : تفکر در کنه ذات الهی 244
- ثمرۀ یازدهم : سریان نقصان مخلوق در خالق تعالی 246
- 1 _ نظریۀ ملاّ صدرا در معاد 248
- ثمرۀ دوازدهم : تغییر معنای معاد 248
- اشاره 248
- 2 _ ارزیابی نظریه ملاّ صدرا در معاد 252
- 3 _ ادلّه استحاله حشر بدن دنیوی و جواب آن 257
- 4 _ پاسخ به چند شبهه پیرامون آیات معاد بدن دنیوی 278
- 5 _ پاسخ به چند شبهه پیرامون روایات معاد بدن دنیوی 307
- 6 _ روایاتِ معاد بدن دنیوی 317
- دیدگاه صوفیه « وحدت شخصی وجود » 326
- تفاوت بین نظریۀ تشکیک در وجود ونظریۀ وحدت شخصی وجود 327
- واقعیّات خارجیه از نظر مشایخ صوفیه و نقد دیدگاه آنان 328
- توجیه ملاّ صدرا و نقد آن 332
- ادلّۀ نظریه وحدت شخصی وجود و نقد آن 337
- نقد برهان 338
- بسیط الحقیقه کلّ الأشیاء و نقد آن 342
- آیاتِ استدلال شده برای وحدت وجود وجواب آنها 353
- روایاتِ استدلال شده برای وحدت وجود وجواب آنها 373
- تنها مستند نظریۀ وحدت وجود 383
- اشاره 387
- ثمرات نظریۀ وحدت شخصی وجود 387
- 2 _ تشبیه به شراب و جام : 389
- 1 _ تشبیه به غذا و طعام . 389
- نمونه هایی از تشبیه خالق تعالی به مخلوق 389
- 3 _ تشبیه به دریا و موج آن . 390
- اشاره 390
- 4 _ تشبیه به خورشید و شیشه های رنگارنگ . 390
- اوّل : تغییر معنای توحید در ذات 391
- دوّم : عینیت حق تعالی با ممکنات و تغایر اعتباری بین آن دو 395
- سوّم : تغییر معنای توحید در صفات 400
- چهارم : تفاوت میان إله دین و إله وحدت وجود ! 403
- پنجم : تسهیل و تصحیح ادّعای الوهیّت ! 405
- ششم : فناء در ذات 411
- هفتم : رقص و سماع 414
- هشتم : شطحیّات 416
- نهم : عشق مجازی 420
- دهم: تفکر در کنه ذات حق تعالی 431
- یازدهم: اشیاء بی ارزش و حقیر مظاهر حق تعالی! 432
- دوازدهم: إسناد عوارض و احکام ممکنات به حق تعالی! 435
- سیزدهم : احتیاج و افتقار حق تعالی به مخلوقات ! 440
- چهاردهم: محدودیت ذات حق تعالی! 442
- پانزدهم: تصحیح و تسهیل عبادت همۀ اشیاء! 444
- شانزدهم: وحدت ادیان! 448
- هفدهم: شهود حق تعالی در مظاهر! 452
- هیجدهم: تغییر معنای توحید افعالی 453
- نوزدهم: انکار حسن و قبح عقلی 457
- بیستم: جبر در افعال انسان 459
- بیست و یکم: تأثیر وحدت وجود در علم اخلاق 462
- بیست و دوّم: عدمی شمردن شرور 464
- بیست و سوّم: تحریف و تصرّف در مفاهیم دینی و عرفی 469
- بیست و چهارم: تمسک به متشابهات و توجیه محکمات 473
- بیست و پنجم: تاویل و تفاسیر ذوقی و استحسانی 474
- بیست و ششم: مرجعیّت مکاشفه و رها کردن عقل 479
- بیست و هفتم: عصمت مشایخ صوفیّه 484
- بیست و هشتم: ادّعای نزول وحی 486
- بیست و نهم: بی نیازی از قرآن و عترت 489
- سی ام: جواز اجتماع نقیضین و ضدّین 490
- سی و یکم: مخالفت با ضرورت دین و نصوص قرآنی و روایی 493
- سی و دوّم: شرک کسانی که کثرات را حقیقی می شمارند 496
- سی و سوّم: فاعلیت بالتجلیّ 498
- سی و چهارم: قدم عالم و انکار خلقت 499
- سی و پنجم: سقوط تکالیف شرعیه 502
- سی و ششم: تغییر معنای معاد 503
- سی و هفتم: بهشت و جهنم واقعیّت خارجی ندارند 509
- سی و هشتم: عذاب به معنای گوارائی و عدم دوام عقاب 510
- سی و نهم: انسان کامل و عدم انقطاع نبوّت 516
- چهلم: اسلام ظاهر و قشر و وحدت وجود باطن وحقیقت 524
- نظر قائلین به تشکیک در وجود دربارۀ وحدت شخصی وجود 530
- نظر قائلین وحدت شخصی وجود دربارۀ نظریۀ تشکیک در وجود 532
- تعدّد معانی وحدت وجود 534
- نظر نهایی ملّاصدرا و سرانجام فلسفه 539
- ادّعای ضرورت فلسفه و عرفان 544
- توجیهاتی برای تبرئه ابن عربی و جواب آن 549
- اقوال علماء دین پیرامون نظریۀ وحدت وجود 557
- فهرست منابع 564
با اینکه جبریون در اثبات عقیده اشان به عقل تمسک جسته اند و به خیال خود برهان عقلی برای مدعایشان اقامه نموده اند .
بنابراین گاهی عدم توجّه عاقل به جهات مسأله ، و یا وجود شبهه ای موجب می شود او دچار مغالطه شود و یک امر بدیهی را منکر گردد ، و به ظاهر برای مدّعایش برهان اقامه نماید ، در این گونه موارد اگر ظهور آیات و روایات را مقدم نمائیم لازم
نمی آید که حکم عقل بدیهی در اثبات شرع ابطال گردد چون برهانِ مثبتِ جبر در حقیقت برهان عقلی نیست چرا که در درون آن مغالطه وجود دارد .
نتیجه آنکه با توجّه به جهات مذکور می گوئیم ادّعای کشف حقائق در همه مسائل اعتقادی ، از ناحیه عقل با آن گستردگی و بعضا دشواری ، صحیح نمی باشد اگر چه انسان قطع هم حاصل کند ، زیرا حصول قطع ، حالتی نفسانی است که برای او حاصل می شود و چه بسا مطابق با واقع نباشد خصوصا در مسائلی که اختلاف آراء در آن بسیار است و بحث مبتنی بر مقدمات غیر بدیهیه می باشد .
حال اگر در این گونه موارد ظواهر دینی عدیده با مدالیلی روشن ، بر خلاف نتائج بدست آمده از برهان فلسفی باشد آیا نباید در صحّت آن برهان تأمل نمائیم ؟
مثلاً نصوص و ظواهر فراوانی در باب تباین بین خالق تعالی و مخلوق وارد شده در حالی که در مقابل ملاّ صدرا و اتباع او براهینی را برای نظریه وحدت وجود اقامه کرده اند در اینجا صرف نظر از این که وقتی در براهین آنان تفحص می نمائیم ، آن ها را
دارای مغالطه می یابیم ، نفس مدالیل روشن و فراوان ادلّه وحیانی کافی برای تردید وشک ما در برهان فلسفی می باشد بلکه اطمینان به وجود خلل ولغزش در براهین آنان پیدا می کنیم و نتیجه می گیریم که عقل آنان نتوانسته در این مورد به طور صحیح احاطه بر جمیع مقدمات حاصل نماید و از بعض زوایای مسأله غفلت نموده .
نکته مهمّ دیگری که در جواب این شبهه قابل توجّه است این است که گاهی نصوص و ادلّه وحیانی و لو به جهت کثرت و تکرّرشان به مضامین متعدّد و تنوّع در عبارت اصلاً قابل حمل بر نتیجه فلسفی و عرفانی نمی باشد .