کلم الطیب صفحه 105

و اشاعره قائلند باینکه تمام افعال در نظر عقل یکسانست و بکلی حسن و قبح عقلی و مصلحت و مفسده را انکار نموده و میگویند اینکه بعضی از افعال را حسن و بعض دیگر را قبیح مینامند بواسطه حکم شرع است باین معنی که هر چه را شارع امر فرموده حسن و هر چه را نهی نموده قبیح میشود.

مثلا بعدل و احسان و صدق و اطاعت و امثال اینها چون شارع امر فرموده حسن،و از ظلم و اسائه و کذب و معصیت چون نهی نموده قبیح است و اگر بعکس بود،مثلا بظلم و کذب و اسائه امر،و از عدل و صدق و احسان نهی کرده بود آنها را حسن و اینها را قبیح میدانستیم.

و این مذهب بکلی باطل و عاطل است،برای اینکه اولا-وجدان هر کس حتی ملاحده و حکمای هند که منکر شرایع هستند بخوبی برخی از کارها مانند احسان و راستی و درستی و زشتی برخی دیگر چون ظلم و دروغ و نادرستی حکم میکنند،بلکه اطفال شیرخوار بین محبت و خوش روئی مادر و غضب و تروش روئی او فرق میگذارند و حتی حیوانات هم از احسان (1)پاسگزاری نموده و از ظلم متنفرند.

ثانیا-اگر عقل حسن و قبح افعال را ادراک نکند بکلی بنیان و اساس شرایع باطل و عاطل خواهد بود،برای اینکه مثلا هرگاه کذب عقلا قبیح نباشد صدور آن از شارع جائز خواهد بود،بنابراین وثوق و اعتماد بوعد و وعید او از بین میرود و یا مثلا اعطاء معجزه بدست کاذب عقلا قبیح نباشد هیچ پیغمبری نبوت او اثبات نخواهد شد زیرا احتمال کذب او میرود.

بلکه میتوان گفت که ممکن است فردای قیامت خداوند اهل طاعت را بدوزخ و اهل معصیت را ببهشت ببرد،زیرا بنا بر قول آنها طاعت و معصیت یکسان، و مطیع و عاصی بحسب عقل تفاوتی با هم ندارند بلکه ثواب و عقاب هم یکسان است حسن و قبحی ندارد.