کلم الطیب صفحه 106

مبحث دوم در بیان عدل حقتعالی و اثبات آن:

عدل نسبت بحق تعالی عبارت از این ستکه جمیع افعالی که از او صادر میشود چه از امور تکوینی مانند خلق و رزق و اماته و احیاء و امثال اینها و چه از امور تشریعی مانند ارسال رسل و انزال کتب و جعل احکام و تکالیف و امر بواجب و مستحب و نهی از حرام و مکروه و مانند اینها و چه در دار دنیا،مانند اموری که ذکر شد و چه در سرای آخرت مانند جعل ثواب و عقاب و جنت و نار و رحمت و عذاب و غیر ذلک،از روی حکمت و مصلحت و تماما حسن و نیکوست و فعل قبیح و لغو و ظلم محال است از وی صادر شود.

و دلیل بر این مطلب این ستکه فعل قبیح و لغو ممکن است از فاعل بچند جهت صادر شود.

اول- اینکه عالم بزشتی و قباحت و بیهودگی آن نباشد مانند اکثر افعال زشتی که از انسان صادر میشود.

دوم- اینکه قدرت بر ترک آن نداشته باشد مثل اینکه کسی را بارتکاب فعل قبیحی مجبور نمایند.

سوم- اینکه محتاج بآن باشد مثل اینکه بواسطه اقدام بفعل قبیح دفع ضرری از خود کند و یا منفعتی را بطرف خود جلب نماید.

چهارم- اینکه از روی عبث و بازی بجا آورد.

و همه اینها در باره حقتعالی منتفی است زیرا لازمه آنها جهل یا عجز و یا احتیاج و یا سفاهت میباشد و ذات مقدس واجب الوجود از این صفات منزّه و مبرّاست بنابراین صدور فعل قبیح و لغو از وی محال خواهد بود.