کلم الطیب صفحه 118

معروف که گفته اند هر گردوئی گرد است نه هر گردی گردوست،هر که سعید شود قابلیت سعادت را در شکم مادر یا در طینت اصلیه داشته نه هر که قابلیت سعادت را داشته سعید میشود،هر نخلۀ خرمائی از هسته خرما بوجود آمده نه هر هسته خرما الا و لا بد نخله میشود،هر فردی از افراد بنی آدم از نطفه پیدا شده نه هر نطفۀ آدم شود شرائط و مقدمات دیگر هم لازم دارد و الا چه بسیار نطفه ها فاسد گردد و چه بسا هسته ها ضایع شود.

چنانچه اطفالی که در محیط اسلام و مرکز تشیع و علما و دانشمندان بزرگ میشوند اسباب و قابلیت و استعداد سعادت برای آنها بیشتر فراهم است تا برای اطفالی که در محیط کفر و مذاهب باطله نشو و نما می نمایند لکن هیچ کدام باعث سلب اختیار آنها نمیشود،بلی هرگاه کسانی که اسباب کفر و فسق برای آنها بیشتر فراهم است ایمان و عمل صالح اختیار کردند اجرشان زیادتر خواهد بود چنانچه هرگاه کسانی که اسباب ایمان و هدایت برای آنها بیشتر باشد کفر و فسق اختیار کردند عقوبتشان شدیدتر خواهد بود.

سوم-اینکه در اخبار و کلمات علماء دارد که اولا بسیاری از ظالمین و ستمکاران بسا تا هفتاد پشت آنها در دنیا گرفتار بلیات و دچار آفات میشوند حتی دارد که حضرت بقیه اللّه انتقام خون جدش را از کسانی که در زمان ظهور او هستند میکشد یا این که دارد اولاد زنا،دوست اهل بیت نمیشوند،یا اینکه غذای حرام و معاصی پدر و مادرها در اولاد تأثیر میکند و این امور علاوه بر اینکه با قواعد عدل منافات دارد مخالف نص صریح قرآن است که میفرماید: وَ لاٰ تَزِرُ وٰازِرَهٌ وِزْرَ أُخْریٰ (1)(و بر ندارد هیچ بردارندۀ وبال دیگری را).

و جواب این ستکه اولا-راجع بظلمی که پدران مرتکب میشوند و از اولاد آنها مکافات و انتقام کشیده میشود سه وجه تصور میگردد: