کلم الطیب صفحه 120

این امر حتما این نیست که مؤمن و دوست اهل بیت نباشند،زیرا این امور اسباب و مقتضیات است و علت تامه و غیر قابل تخلف نخواهد بود،بلکه تخلف پذیر است چنانچه بسیار دیده شده که از آباء فاسد اولاد صالح بوجود آمده،مانند عکرمه بن ابی جهل و محمد بن ابی بکر و بعکس آن هم مشاهده شد،مانند کنعان پسر نوح و ابی لهب پسر عبد المطلب،و این امور نظیر سایر مقتضیات است مانند رفیق خوب و بد و محیط کفر و اسلام و تربیت پدران یا مسامحه آنان و مثل غنا و فقر و امثال اینها لکن هیچ کدام علتی که قابل تخلف نباشد نیست،چنانچه در جواب شبهه دوم نیز باین معنی اشاره شد.

فرع دوم از فروع عدل:

این ستکه خداوند مرید قبیح بارادۀ تشریعی نیست و امر بقبیح نمیکند-یعنی-اراده کفر از کافر و اراده معصیت از فاسق نمی نماید و بفحشاء و منکرات و کارهای زشت امر نمیکند،بلکه جمیع اوامر تشریعی امر بحسن یا نفس امر حسن است چنانچه در قرآن مجید میفرماید: إِنَّ اللّٰهَ یَأْمُرُ بِالْعَدْلِ وَ الْإِحْسٰانِ وَ إِیتٰاءِ ذِی الْقُرْبیٰ وَ یَنْهیٰ عَنِ الْفَحْشٰاءِ وَ الْمُنْکَرِ وَ الْبَغْیِ (1)(بدرستی که خدا بعدل و نیکوکاری و اداء حقوق خویشاوندی امر میکند و از فحشاء و کارهای زشت و ستم و ظلم نهی میفرماید).

و اشاعره قائلند که خداوند مرید همه چیزها از ایمان و کفر و خیر و شرّ و حسن و قبح،و موجد جمیع آنهاست.

ولی بعد از آنکه ثابت شد خداوند فاعل قبیح نیست و بندگان را در افعال خود مجبور ننموده،بطلان مذهب آنها واضح خواهد بود،زیرا چنانچه فاعل قبیح مورد مذمت عقلاء میباشد اراده کننده و امرکننده بقبیح هم مورد نکوهش و مذمت آنهاست،و کفر و فسق و قبایح دیگر هم باختیار بندگان واقع میشود، چنانچه در بحث جبر و تفویض گذشت.

فرع سوم از فروع عدل:

این ستکه افعال خداوند از روی حکمت و مصلحت