کلم الطیب صفحه 122

خود غرض استفاده و استکمال ندارد نه اینکه اصلا غرضی نداشته باشد باین معنی که تابع حکمت و مصلحت نباشد.

من نکردم خلق تا سودی کنم

بلکه تا بر بندگان جودی کنم

فرع چهارم از فروع عدل-

لزوم تکلیف و جعل احکام و قوانین و فرستادن پیغمبران است.

تکلیف بحسب لغت مأخوذ از کلفت بمعنی مشقت و زحمت است و در اصطلاح وادار کردن کسی است که اطاعت او بوجه ابتداء واجب باشد بندگان را بر چیزی که دارای زحمت و مشقت است بشرط اینکه آنان را اعلام و اخبار نماید،بنابراین وادارکننده را مکلف(بکسر لام)و آنکه وادار شده است مکلّف(بفتح لام)و فعلی را که بانجام یا ترک آن واداشته شده است مکلف به گویند:

و مراد از کسی که اطاعتش بوجه ابتداء واجب باشد خداست زیرا غیر او (مانند پیغمبر و امام و پدر و سید و امثال اینها)وجوب اطاعتشان ابتدائی نیست بلکه تابع اطاعت حق و بامر او بوده،و آنکه وجوب اطاعتش ابتدائی است فقط ذات پروردگار میباشد.

و غرض از مقید نمودن مکلف بآن چیزی که دارای زحمت و مشقت باشد اینست که چیزهائی که ملایم با طبع است مانند لذائذ طبعی از قبیل نکاح و اکل و شرب و امثال اینها خارج شود.

و منظور از شرط اعلام اینست که مکلف را بآن چیزی که تکلیف شده مطلع و باخبر نمایند.

و بعبارت دیگر تکلیف موظف نمودن خداوند است بندگان را باجراء و بکار بستن وظائف و دستوراتی که سعادت و خوشبختی دنیا و آخرت آنان را تأمین نماید و جعل احکام عبارت از وضع آن دستورات و وظایف،و ارسال رسل تعیین مبلغ و رساننده و اعلام کننده آنهاست.