کلم الطیب صفحه 129

دارای مصلحت بوده و اگر عدم وقوع آن محقق گردید میفهمیم که دارای مصلحت نبوده و حسن نداشته است.

بلی اموری که مصلحتش در نظر عقل مسلم و خالی بودنش از هر گونه مفسده محقق گردد،عقل حکم میکند که البته از شارع هم صادر شده اگر چه صدور آن از راه آیۀ یا خبری نرسیده باشد و از این جهت یکی از ادله را در مورد احکام شرعی حکم عقل دانسته اند و معنی اینکه میگویند:«عقل رسول داخل و شرع عقل خارجی است و از شرع میفهمیم که عقلا درست بوده و از عقل میفهمیم که شرعا صادر شده»همین است.

بنابراین در مسأله لطف میگوئیم لطف بنحو کلی دارای مصلحت است ولی در خصوص موارد و مصادیق آن،در هر موردی که صدور آن از حقتعالی ثابت شد البته مصلحت داشته،و هر جا صادر نشده لا بد مصلحت نداشته،و الا صادر میشد.

فرع ششم از فروع عدل:

این ستکه مصائب و بلیاتی که بر انسان وارد میشود آنچه مربوط بحق تعالی میباشد از روی حکمت و مصلحت و بمقتضای عدل است،زیرا بعد از آنکه ثابت شد خداوند حکیم و عادل است و فعل قبیح و ظلم محال است از وی صادر شود،هر فعلی که مستند باو باشد لا بد دارای حکمت و مصلحت خواهد بود و اگر ما نتوانستیم حکمت پارۀ از آنها را بفهمیم از نقصان عقل ماست و الا ذات مقدسش از هر گونه فعل قبیح و لغو منزه و مبرا میباشد،و ما برای توضیح مطلب جملۀ از حکم مصائب و بلاها را ذکر میکنیم.

قسمتی از بلاها و مصائب در اثر تأثیرات طبیعی موجودات در یکدیگر است که بمقتضای نظام جملی عالم خداوند بین آنها برقرار نموده،مثل اینکه آتش میسوزاند و آب غرق میکند و باران عمارت فرسوده را خراب مینماید و سرما و گرما بدن را آزار و الم میرساند،در صورتی که فوائد و نتایج بسیاری