کلم الطیب صفحه 131

برای اینکه تلخی عواقب وخیم و آثار شوم نافرمانی را ببندگان خود بچشاند علاوه بر عذاب آخرت گاهی در این دنیا عقوبت بعضی از معاصی مانند ظلم و قطع رحم و عقوق والدین و امثال اینها را بمرتکبین آن میرساند چنانچه در قرآن کریم میفرماید: مٰا أَصٰابَکُمْ مِنْ مُصِیبَهٍ فَبِمٰا کَسَبَتْ أَیْدِیکُمْ وَ یَعْفُوا عَنْ کَثِیرٍ (1)(هر مصیبتی بشما میرسد بواسطه اعمالی است که مرتکب شده اید و حال آنکه خداوند بسیاری از آنها را عفو فرموده است).

قسمت دیگر از بلیات کفاره گناهان و باعث تخفیف در عذاب است چنانچه مفاد کثیری از اخبار است.

برخی دیگر از آنها برای امتحان پایه ایمان و اخلاق و مقام صبر است که هر کسی برای خودش و برای دیگران ظاهر شود.

پارۀ دیگر برای تربیت نفس و تکمیل درجات آنست که در غیر بلا میسر نمیشود مثل صبر،رضا و تسلیم و امثال اینها.

و شطری دیگر برای ارتفاع درجات در قیامت است و بلاهائی که بر انبیاء و اولیاء وارد میشود از این قبیل است و ممکن است جهات دیگری هم داشته باشد که عقول ناقص ما بآنها پی نبرده باشد.

و اما مطلبی که علامه حلی(رحمه اللّه علیه)بیان نموده که«بلیات و مصائبی که بر انسان از طرف خدا نازل میشود لازم است که عوض دهد،زیرا اگر عوض ندهد ظلم کرده باشد(تعالی اللّه عن ذلک)و عوض آن هم باید زیادتر باشد چه اگر بمقدار بلا باشد عبث خواهد بود و این هر دو منافی با عدل است.

و عوض را تعریف نموده باینکه نفعی است که خالی از تعظیم و اجلال و از روی استحقاق باشد و فاضل مقداد رحمه اللّه علیه توضیح داده که بقید استحقاق خواسته است تفضل را خارج کند،چون تفضل نفعی است که از روی فضل و کرم باشد و بقید خالی بودن از تعظیم و اجلال ثواب را بیرون نموده،زیرا