کلم الطیب صفحه 133

آرزو میکنند ای کاش در دنیا لقمه نانی بدست ما نداده بودند تا اینجا تدارک مینمود.

و همچنین ظلم و ستمی که از ستمکاران بر مظلومین وارد میشود در صورتی که مظلوم خود مقصر نباشد و تن بظلم نداده باشد روز قیامت انتقام او را از ظالم خواهند کشید،چنانچه در حدیث قدسی میفرماید:و عزتی و جلالی لا یجوزنی ظلم ظالم(بعزت و جلالم قسم که از ظلم ظالمی نمیگذرم)و در صورتی که مظلوم هم مقصر باشد هر دو مورد مؤاخذه و نکال قرار میگیرند،ولی در عین حال اگر ظالم،مؤمن و قابل عفو باشد و خداوند او را عفو کند(مثل اینکه کسی در وقتی ظلم کرده و بعدا پشیمان شده و آنچه میسر بوده تدارک نموده لکن عمر او کفاف نداده که همه مظلومین را از خود راضی کند)مظلوم را نمیرسد که نسبت بحق تعالی بحثی نماید بلکه مظلوم هم اگر قابل تفضّل باشد خداوند آن قدر بوی مرحمت کند که راضی شود.

و اما آلام و بلیاتی که بر کفار وارد میشود هم با بعض وجوهی که در حکم بلاها ذکر شد منطبق میگردد

و آلامی که بر حیوانات وارد میشود آنچه از طرف حقتعالی ترخیص شده مانند ذبح آنها و رکوب بر آنها و نحو آن غایت و مقصود خلقت آنهاست، زیرا چنانچه ببراهین عقلیه و آیات قرآنیه ثابت شده همه موجودات این عالم جهت انسان خلق گردیده اند،بنابراین آنچه برای انسان نسبت بحیوانات رخصت داده شده ظلم و آزار نباشد ولی آنچه ترخیص نشده البته مورد مؤاخذه است.

فرع هفتم از فروع عدل-

در اینست که آیا مثوبات اخروی از روی استحقاق است چنانچه علامه حلی(رحمه اللّه)و فاضل مقداد(رحمه اللّه علیه)و اکثر متکلمین گفته اند یا از روی تفضل،چنانچه عقیده بسیاری از محققین و مفاد کثیری از اخبار میباشد.