کلم الطیب صفحه 134

و تحقیق در مقام این ستکه اگر مراد از استحقاق مثوبت این باشد که بنده بواسطه عبادت از خداوند طلبکار شود و عوض عبادتش را بخواهد غلط صرف است، زیرا بواسطه عبادت بنده نفعی بحق تعالی نمیرسد تا مطالبه عوض کند علاوه بر اینکه اگر یک عمر عبادت کند با کوچکترین نعم الهی مقابله نکند و از طرفی عبادت وظیفه بنده است و بنده هر چند عبادت کند نمیتواند بآن نحوی که شایسته مقام ربوبی و حق عبادت باشد از عهده بر آید،چنانچه از حضرت رسالت نقل شده در مناجات خود میگوید:ما عرفناک حق معرفتک و ما عبدناک حق عبادتک.

و اگر مراد از استحقاق ایجاد قابلیت باشد باین معنی که بنده بواسطه عبادت قابل فیوضات حق شود تا مثوبات اخروی نسبت باو بمورد و دارای حسن باشد صحیح و درست و این عین تفضّل است زیرا تفضّل هم محل قابل لازم دارد.

و همچنین اگر استحقاق باین نحو تفسیر شود که چون خداوند بندگان را وعده داده که هرگاه عبادت و فرمانبرداری او را بنمایند آنان را بمثوبات و فیوضات اخروی نائل کند و خلف وعده بر خداوند قبیح است،لذا بنده را میرسد در صورتی که عبادت او را بجای آورده باشد فردای قیامت مثوبات و فیوضاتی را که بوی وعده داده شده بخواهد نیز صحیح است،بلکه این امر مبنای وثوق و اعتماد بقول انبیاء و اوصیاء میباشد و باین بیان ممکن است بین اقوال مختلف و اخبار جمع نمود.

فرع هشتم از فروع عدل قضا و قدر است:

و کلام در این مسأله در چند امر واقع میشود:

اول- در ذکر اخباری که نهی از تکلّم در قضا و قدر شده،در خبر است که از امیر المؤمنین علی علیه السّلام از قدر سؤال شد فرمود:بحر عمیق فلا تلجه (دریای بی پایانی است در او وارد مشو)دو مرتبه سؤال شد فرمود:طریق