کلم الطیب صفحه 136

سوم-بمعنی اعلام است چون آیه مبارکه وَ قَضَیْنٰا إِلیٰ بَنِی إِسْرٰائِیلَ (1)(اعلام نمودیم بنی اسرائیل را).

چهارم-بمعنی حکم است مانند آیه شریفه وَ اللّٰهُ یَقْضِی بِالْحَقِّ (2)(خداوند بین بندگان بحق حکم میکند).

پنجم-بمعنی فعل است چون آیه مبارکه فَاقْضِ مٰا أَنْتَ قٰاضٍ (3)(هر چه میخواهی بکن).

ششم-بمعنی اتمام است مثل فَلَمّٰا قَضیٰ مُوسَی الْأَجَلَ (4)چون موسی مدت قرارداد با شعیب را باتمام رسانید.

و بمعنی بر آوردن حاجت و اداء و وفاء و انفاذ و توصیه نیز آمده و ممکن است برگشت بعضی از این معانی ببعض دیگر مانند معنی پنجم بچهارم و معنی اول بششم.

و اما قدر در لغت بمعنی تنگ گرفتن آمده،مانند فَظَنَّ أَنْ لَنْ نَقْدِرَ عَلَیْهِ (5)(پس گمان برد که بر او تنگ نمیگیریم).

و بمعنی عظمت و شرافت هم آمده مانند قدر،و بمعنی اندازه شیئی نیز استعمال شده و از این معنی بمقدار هم تعبیر میکنند و تقدیر از آن بمعنی اندازه گرفتن است،مانند آیه شریفه وَ الْقَمَرَ قَدَّرْنٰاهُ مَنٰازِلَ حَتّٰی عٰادَ کَالْعُرْجُونِ الْقَدِیمِ (6)(ماه را منازلی برایش تعیین نمودیم تا اینکه عود کند مانند چوب خرمای خشک شده).

و بمعنی اقتدار و توانائی و طاقت و قوت هم آمده و از آن بقدرت نیز تعبیر میشود.

و بمعنی وضع هر چیزی در موضع خود و بوقت خود و محدود کردن

1- 1) سوره بنی اسرائیل آیه 4
2- 2) سوره مؤمن آیه 21
3- 3) سوره طه آیه 75
4- 4) سوره قصص آیه 29
5- 5) سوره انبیا آیه 87
6- 6) سوره یس آیه 37