کلم الطیب صفحه 150

اول را بفردی که وارد کلاس ششم شده تدریس نمایند؟البته غیر معقول است، بلکه مدارج ترقی و کمال هر فرد منوط بتحصیل استعداد و قابلیت میباشد و هر چند مراتب استعداد او بیشتر شود لایق برنامه اتم و اکمل خواهد بود.

جامعه بشر نیز عینا همینطور است که هر زمانی وظائف و دستورات خاصی برای اصلاح و تربیت آنان مقتضی بوده و هر چند استعداد و قابلیت و سطح فکرشان وسعت می یافته دستورات کاملتری برای آنها از جانب حقتعالی فرستاده میشد،تا اینکه منتهی بزمان بعثت پیغمبر اسلام شد و چون در این زمان افرادی که لیاقت و قابلیت شریعت اسلام که جامعترین و کاملترین قوانین و شرایع آسمانی بود،وجود داشتند لذا خداوند متعال این قانون مقدس را بوسیله پیغمبر خاتم بجامعه ابلاغ فرمود.

و چون این قانون متضمن سعادت دنیا و آخرت بشر و شایسته و متناسب با احوال و اوضاع هر عصر و زمان بوده و هر چند سطح فکر و استعداد و قابلیت بشر ترقی کند احتیاج او باین قانون بیشتر میشود،لذا دفتر رسالت را به پیغمبر خاتم صلی اللّه علیه و آله و سلّم و کتاب قانون را بکتاب او ختم فرمود،چنانچه در نبوت خاصه بتفصیل بیان خواهیم کرد،بلکه تنها اختلاف استعداد نیست و اخلاقیات و عادات آنها هم ممکن است منشأ اختلاف احکام گردد.

پس از آنچه بیان شد مسأله نسخ بخوبی روشن گردید و دانسته شد که نسخ عبارت از حذف کردن دستوراتی یا تغییر آن است که زمانی برای اصلاح جامعه وضع شده باشد و در زمان بعد مقتضی نباشد مانند حذف کردن بعضی از مواد برنامه کلاس اول از برنامه کلاس دوم و اضافه نمودن مواد دیگری بجای آن و حذف نمودن برخی از مواد برنامه کلاس دوم از سوم و همینطور تا آخر یا تغییر دادن آنها.

پس نسخ در احکام مبنی بر مصالح بندگان است،هر جا تغییر در مصلحت بهم رسد خدا حکم را تغییر میدهد و چون مصالح و مفاسد بوجوه