- مقدمه کتاب 1
- اشاره 23
- مبحث اول در بیان طرق استدلال بر وجود صانع: 23
- مبحث دوم در بیان اقوال طبیعیین و رد آنها 30
- اشاره 33
- مبحث اول در اقسام صفات: 33
- اشاره 33
- توضیح صفات ثبوتیه فعلیه جمالیه 34
- توضیح صفات ثبوتیه ذاتیه کمالیه و طریق اثبات آنها: 34
- توضیح صفات سلبیه جلالیه و طریق نفی آنها: 35
- مبحث دوم در صفات ثبوتیه 36
- اول-از صفات ثبوتیه قدرت است 36
- اشاره 36
- دوم-از صفات ثبوتیه علم است: 46
- چهارم از صفات ثبوتیه اراده است: 55
- پنجم-از صفات ثبوتیه ادراک است: 60
- هفتم از صفات ثبوتیه تکلم است: 61
- هشتم از صفات ثبوتیه صدق است: 64
- اشاره 65
- مبحث سوم در صفات سلبیه جلالیه 65
- اول از صفات سلبیه اینست که خداوند مرکب نیست: 67
- دوم از صفات سلبیه اینست که خداوند جسم و جوهر و عرض نیست: 68
- سوم از صفای سلبیه اینست که خداوند محل حوادث نیست: 74
- چهارم از صفات سلبیه آنست که خداوند مرئی نیست: 75
- پنجم از صفات سلبیه اینست که خداوند شریک ندارد: 77
- اشاره 77
- اول-توحید ذات 77
- سوم توحید افعالی است: 82
- دوم از اقسام توحید،توحید صفات است: 82
- چهارم از اقسام توحید توحید عبادتی است: 87
- ششم از صفات سلبیه نفی معانی و احوال است. 94
- هفتم از صفات سلبیه نفی احتیاج است: 99
- «مبحث اول در معنی عدل و حسن و قبح و اقسام آن: 100
- اشاره 100
- فرع اول در افعال بندگان: 107
- اشاره 107
- فرع دوم از فروع عدل: 120
- فرع سوم از فروع عدل: 120
- فرع چهارم از فروع عدل- 122
- پنجم از فروع عدل قاعده لطف است: 127
- فرع ششم از فروع عدل: 129
- فرع هفتم از فروع عدل- 133
- فرع هشتم از فروع عدل قضا و قدر است: 134
- مبحث اول در معنای نبی و رسول و اولو العزم: 141
- اشاره 141
- اما مطلب اول مشتمل بر شش مبحث است: 141
- مبحث دوم در معنای وحی و اقسام آن: 142
- اشاره 149
- عقیده یهود و نصاری در نسخ: 151
- بداء چیست؟ 152
- اشاره 155
- مبحث پنجم در شرائط نبوت و موانع آن: 155
- دلیل بر لزوم عصمت پیغمبران از گناهان چیست؟: 156
- در بیان آیاتی که موهم صدور گناه از انبیاء است: 158
- فرق بین معجزه و سحر و صنایع عجیبه چیست؟ 197
- اموری که در معجزه رعایت آنها لازم است: 198
- دلیل بر فقدان موانع مذکوره چیست؟ 200
- (مبحث ششم) در بیان وجوب نظر نسبت بدعاوی انبیاء: 204
- (مبحث اول) در نبوت انبیاء سلف از حضرت آدم تا حضرت موسی(ع): 207
- اشاره 207
- اشاره 208
- *(مبحث دوم)* در نبوت موسی(ع)و مذهب یهود: 208
- اول از جهت قطع تواتر: 209
- اشاره 209
- دوم از جهت تناقضات: 218
- سوم از جهت مشتمل بودن تورات فعلی بر امور مخالف با عقل: 219
- چهارم از جهت عدم صلاحیت موسی و هارونی که تورات معرفی میکند برای نبوت 225
- آیا نبوت مسیح را بطریق تواتر میتوان اثبات کرد؟ 227
- اول-از جهت عدم تواتر و عدم ثبوت سند انجیل بآن حضرت: 227
- اشاره 227
- دوم از جهت تناقضاتی است که در اناجیل اربعه موجود میباشد: 231
- چهارم از جهت احتجاجات و استدلالاتی است که در اناجیل میباشد: 236
- پنجم از جهت اعمال قبیح و زشتی است که در اناجیل بمسیح نسبت میدهند: 239
- 1-طریق اثبات امر اول(دعوی پیغمبری نمودن او): 242
- مقصد اول در طریق اثبات نبوت پیغمبر اسلام صلی اللّه علیه و آله و سلّم: 242
- اشاره 242
- اشاره 242
- 2-طریق اثبات امر دوم(واجد صلاحیت بودن او): 243
- 3-ادلۀ که صدق نبوت پیغمبر اسلام را اثبات میکند: 244
- اشاره 290
- اخبار تحریف معتمد نیست: 292
- آیا قرائات مختلفه اصل معتبری دارد؟ 295
- تفسیر قرآن و مفسرین: 298
- معراج جسمانی رسول اکرم(ص): 302
- شبهات منکرین معراج: 303
- تقسیم اخبار معراج: 305
- گفتار شیخ احمد احسائی در معراج: 306
- خاتمیت پیغمبر اکرم(ص) 307
- اجماع علماء اسلام و ضرورت دین بر خاتمیت پیغمبر اسلام(ص) نیز قائم است: 311
- آیاتی که دلالت بر افضلیت دارد 312
- افضلیت پیغمبر اکرم(ص) 312
- اخباری که دلالت بر افضلیت دارد: 314
- برهان عقلی بر افضلیت پیغمبر اکرم(ص): 315
- مطلب اول در امامت عامه و آن بر هشت مبحث مرتب میگردد: 316
- اشاره 316
- مبحث اول-در معنی امام،ولی،حجت،خلیفه: 316
- *(مبحث دوم)* در بیان شدت احتیاج دین و قرآن و امت بوجود امام بعد از پیغمبر(ص) 320
- (مبحث چهارم) در لزوم نصب امام بر پیغمبر(ص): 329
- (مبحث پنجم در اینکه امامت جزو اصول دین است: 331
- (مبحث ششم) در شرایط امامت 334
- نخستین شرط امامت عصمت است: 334
- اشاره 334
- اشاره 334
- دلیل اول قاعده نقض غرض است: 334
- دلیل سوم آیه شریفه «لاٰ یَنٰالُ عَهْدِی الظّٰالِمِینَ» 336
- دلیل دوم قاعده عدل است: 336
- در بیان شبهاتی که دشمنان مذهب تشیع نسبت بائمه طاهرین نموده اند و جواب آنها: 336
- اشاره 354
- دومین شرط امامت افضلیت است: 354
- مقصد اول در موضوع کمالات نفسانی و توضیح آنها: 354
- مقصد دوم در بیان ادله بر لزوم این کمالات در امام: 356
- شرط سوم از شرایط امام دارای معجزه یا دلیل قطعی دیگر بودن است: 357
- (مبحث هشتم) در فضائل و مناقب و شئونات امام: 361
- مقصد اول در بطلان خلافت ابی بکر: 374
- مبحث اول-در بطلان خلافت ابی بکر و عمر و عثمان و بنی امیه و بنی عباس و سایر خلفای جور، 374
- اشاره 374
- اشاره 374
- امر اول در رد دلیلی که بر خلافت آنها ذکر کرده اند: 444
- اشاره 444
- امر دوم در مطاعن بنی امیه: 446
- امر سوم در بیان مطاعن بنی عباس: 451
- امر چهارم در مطاعن عایشه: 453
- (مبحث دوم) در اثبات خلافت بلا فصل علی(ع)از طریق عقل: 460
- (مبحث سوم) در بیان آیاتی که بر خلافت و امامت علی(ع)دلالت میکند: 462
- (مبحث چهارم در اثبات خلافت و امامت علی(ع)از طریق اخبار متواتره: 495
- اشاره 510
- 1-عصمت فاطمه: 510
- 2-علم فاطمه: 514
- 4-شئون و احترامات فاطمه: 515
- 3-طهارت فاطمه: 515
- فضائل ائمه هدی: 516
- اشاره 523
- (مبحث هفتم) در اثبات وجود حضرت مهدی(ع)امام دوازدهم و غیبت او: 523
- (مقصد اول) در ذکر کسانی که در زمان حیات حضرت عسکری امام یازدهم(ع) حضرت مهدی را ملاقات نموده اند: 523
- (مقصد سوم) در ذکر کسانی که در زمان غیبت کبری حضرت مهدی(ع)را ملاقات نموده اند: 536
- قسمت اول اخباری که از پیغمبر اکرم(ص)وارد شده: 547
- اشاره 547
- قسمت دوم اخباری که از حضرت زهراء سلام اللّه علیها وارد شده: 551
- قسمت سوم اخباری که از امیر المؤمنین(ع)وارد شده: 553
- قسمت چهارم اخباری که از حضرت مجتبی(ع)وارد شده 554
- قسمت پنجم:اخباری که از حضرت حسین علیه السلام وارد شده: 555
- قسمت ششم اخباری که از حضرت زین العابدین وارد شده 556
- قسمت هفتم اخباری که از حضرت باقر(ع)وارد شده: 557
- قسمت هشتم اخباری که از حضرت صادق(ع)وارد شده: 558
- قسمت نهم اخباری که از حضرت موسی بن جعفر علیه السلام وارد شده: 560
- قسمت دهم اخباری که از حضرت رضا(ع)وارد شده: 561
- قسمت یازدهم اخباری که از حضرت جواد(ع)وارد شده: 562
- قسمت دوازدهم اخباری که از حضرت هادی(ع)وارد شده: 563
- قسمت سیزدهم اخباری که از حضرت عسکری علیه السلام وارد شده: 565
- قسمت چهاردهم اخباری که از کتاب سلیم بن قیس 566
- «(مبحث نهم)» در علامات ظهور حضرت صاحب الزمان عجل اللّه تعالی فرجه: 569
- (مبحث یازدهم) در کیفیت ظهور حضرت مهدی(عج)و سیره او و شمۀ از قضایای واقعه در ایام ظهورش: 582
- اشاره 585
- (مبحث دوازدهم) در رجعت 585
- اشاره 585
- مقصد اول در اثبات رجعت: 585
- اخبار رجعت: 587
- (مقصد دوم) در اثبات وقوع رجعت در امم سابقه: 595
- «(مقصد سوم)» در دفع شبهات منکرین رجعت: 597
- (مقصد چهارم) در بیان کسانی که رجعت میکنند: 599
- اشاره 601
- اشاره 602
- امر اول:در حقیقت روح انسانی و اثبات بقاء آن: 602
- ادلۀ اثبات روح انسانی و تجرد آن: 604
- بقاء روح: 606
- امر سوم در اثبات معاد: 610
- اشاره 610
- ادله عقلیه بر اثبات معاد: 610
- ادله نقلیه بر اثبات معاد: 612
- اقوال حکماء و متکلمین در معاد: 614
- تحقیق در مذهب حق: 615
- اخبار داله بر معاد جسمانی: 621
- گفتار صدر المتألهین در باره معاد: 623
- گفتار شیخ احمد احسائی در باره معاد: 627
- امر چهارم در بیان شبهه آکل و مأکول و جواب آن: 629
- امر پنجم در بیان شبهه اعاده معدوم و جواب آن: 632
- اشاره 637
- امر ششم در بطلان تناسخ: 637
- اشاره 640
- علل و اسباب موت: 642
- کیفیت موت: 644
- اشاره 647
- امر اول در حقیقت ملائکه: 647
- امر سوم-در رد بعضی از شبهات: 650
- امر چهارم در دیدن محتضر،پیغمبر(ص)و ائمه(ع)هدی را: 651
- امر پنجم در حضور شیطان نزد محتضر 654
- اشاره 661
- امر اول-در بیان ادراکات انسان پس از مردن: 661
- امر سوم-در سؤال قبر: 662
- امر دوم-در برگشتن روح ببدن: 662
- امر چهارم در عالم برزخ: 664
- امر پنجم در مثوبات و عقوبات عالم برزخ: 665
- امر ششم در تقسیم اخبار وارده در خصوصیات عالم برزخ: 666
- اشاره 703
- مطلب اول در کسانی که مورد محاسبه واقع میشوند: 704
- مطلب دوم- 705
- مطلب چهارم- 707
- مقصد اول در اصل میزان: 709
- اشاره 709
- مقصد دوم در حقیقت میزان: 710
- مقصد سوم- 711
- مقصد چهارم- 712
- مقصد پنجم- 712
- مقصد ششم در بیان احباط و تکفیر: 714
- اشاره 718
- 1-سؤال از انبیاء و اوصیاء: 718
- 2-سؤال از نعمت های الهی: 719
- 3-سؤال از نماز: 719
- 4-سؤال از قرآن: 719
- 6-سؤال از گوش و چشم و قلب در اموری که از آن ها صادر شده، 720
- 7-سؤال از عهدها و قراردادها، 720
- 9-سؤال از حقوق الناس و مظالم عباد 720
- 8-سؤال از حقوق الهی از واجبات و فرائض 720
- اشاره 726
- اما مجانین و قاصرین و مستضعفین: 728
- اما مرجون لامر اللّه: 729
- اما اولاد زنا: 729
- اشاره 731
- اما آیات قرآنی: 731
- اشاره 731
- مقصد اول در وجود بهشت و دوزخ و اینکه آنها الان موجودند: 731
- اما اخبار: 732
- محل بهشت و دوزخ: 734
- مقصد سوم در اوصاف بهشت و نعم و لذات آن: 736
- مقصد دوم:در اینکه بهشت و دوزخ جسمانی است 736
- اشاره 736
- اطعمه و اشربه بهشتی: 740
- لباس های بهشتی: 742
- فرشها و سریرهای بهشتی: 743
- منازل بهشتی: 744
- زوجات بهشتی: 744
- اشاره 748
- آیات قرآنی در وصف انواع عذابهای دوزخ: 748
- [آیاتی که بر آلام روحی اهل دوزخ دلالت دارد] 753
- [اخباری در باره عذابهای اهل دوزخ] 757
- مقصد پنجم در خلود: 759
- اشاره 774
- امر اول در اقسام خوف: 774
- اشاره 774
- اول خوف از خدا: 774
- دوم خوف از معاصی و ملکات رذیله: 776
- سوم خوف از سوء عاقبت: 777
- امر سوم در تحصیل و تحقق خوف: 779
- امر دوم در حد خوف: 779
- امر چهارم [در خوف و رجاء] 780
- اشاره 780
- اشاره 781
- و اما رجاء: 781
- امر اول: 781
- امر دوم: 783
- امر سوم: 783
- امر چهارم: 784
- عنوان اول:آیات و اخباری که دلالت دارد بر نهی از قنوط و یأس از رحمت حق تعالی 785
- امر پنجم در بیان ادله رجاء: 785
- اشاره 785
- عنوان دوم:اخباری که دلالت بر امر برجاء و حسن و مطلوبیت آن دارد، 786
- عنوان سوم:استغفار ملائکه و انبیاء و اولیاء و صلحاء برای جمیع مؤمنین، 787
- عنوان پنجم:بشارتی که در اخبار برای شیعه ذکر شده 788
- عنوان چهارم:مهلت دادن معصیت کار، 788
- عنوان هفتم:اخباری که دارد ابتلائات مؤمن کفاره گناهان اوست 796
- عنوان ششم:آیات و اخباری که دارد جهنم و آتش را خدا برای کفار و معاندین آماده کرده و مؤمنین را بآن میترساند، 796
- عنوان هشتم:اخباری که دارد خدا آتش جهنم را بر مؤمن و موحد حرام کرده 797
- عنوان نهم:اخباری که دلالت بر لزوم حسن ظن بخدا دارد 799
- عنوان دهم:اخباری که دلالت دارد بر اینکه فردای قیامت کفار و ناصبین را بجای شیعیان گنهکار بدوزخ برده و آنان را فدای اینان می نمایند، 799
- عنوان دوازدهم:شفاعت،و کلام در آن در چهار مقام بیان میشود: 807
اثنا عشری بزبان فارسی ساده و مشتمل بر مبانی علمی که فائده اش عام و مورد قبول خواص و عوام باشد بنگارم و توفیق رفیق این حقیر نبود تا اینکه تدریس یک دوره اصول دین بمحصلین دار التبلیغ اسلامی اصفهان بعهده این جانب واگذار گردید وقت را مغتنم شمرده و در حین اشتغال بتدریس شرح باب حادی عشر (1)که اصل آن از تصانیف استاد المحققین مرحوم علامه حلی قدس سرّه و شرح آن بقلم مرحوم فاضل مقداد طاب ثراه میباشد شرح مختصری بر آن کتاب برشته تحریر در آورده و آن را مشتمل بر شش بخش نموده و به کلم الطیب در تقریر عقاید اسلام نامیدم،و چون ناگزیر در مباحث این کتاب اصطلاحاتی ذکر میشود که شاید فهم آن برای بعضی مشکل باشد لذا مقدمه ای در تفسیر آن اصطلاحات و بیان معرفت اصول دین اضافه و سپس در اصل موضوع وارد میشوم.
«رجاء من اللّه تعالی ان یجعله وسیله لغفران ذنوبی و من الاخوان صرف النظر عن زلاتی و غفلاتی و ممن استفاد منها طلب المغفره لی و لآبائی و امهاتی و انا العبد المذنب المدعو بالطیب الحاج سید عبد الحسین بن محمد تقی عفی اللّه عنهما».
اصول دین چیست؟ اصل بمعنی پایه هر چیز است و اصول جمع آنست، و دین در لغت بمعنی جزا است،مانند آیه شریفه مٰالِکِ یَوْمِ الدِّینِ (خداوند روز جزا)و در اصطلاح عبارت از مجموعه معارف و قوانینی است که خداوند توسط پیغمبران برای راهنمائی و سعادت جامعه تشریع گرداند،و چون سایر علوم دینی از قبیل فقه و حدیث و تفسیر و غیره مبتنی بر صدق رسول(فرستادۀ خدا)و لازمه صدق رسول ثبوت خداوند مرسل(فرستنده رسول)و عدل و سایر صفات
1- 1) مصنف باب حادی عشر مرحوم علامه حلی قدس سرّه کتابی موسوم بمنهاج الصلاح در شرح مختصر مصباح المتهجد شیخ طوسی قدس سرّه که در موضوع ادعیه و عبادات است تصنیف فرمود و آن کتاب مشتمل بر ده باب بود و چون لازمه دعا و عبادت شناسائی معبود است بابی در معرفت اصول دین بآن اضافه و باب حادی عشر نامید.