کلم الطیب صفحه 291

و چون در زمان حیوه پیغمبر صلی اللّه علیه و آله انتظار نزول وحی داشتند آن را مجموع در دفتین ننموده ولی پس از رحلت رسول اکرم صلی اللّه علیه و آله و منقطع شدن وحی،در مجمع تمام مسلمین هر کس هر مقدار از قرآن را ضبط کرده بود آورده و جمع و تدوین نمودند.

اما اینکه برخی نسبت جمع قرآن را بعثمان داده اند اصلی ندارد،زیرا آنچه مجمع علیه مورخین است قرآن بلافاصله پس از رحلت رسول اکرم در مجمع مسلمانان جمع گردید،بلی عامه بعضی از غلطهای عبارتی که در نوشتن عثمان بوده تعصبا ضبط کرده اند مثل«لا اذبحنّه»که صحیح آن«لاذبحنّه» است و مثل«لا تقولنّ لشأیء»که صحیحش«لشیئی»است و مثل رکوعاتی که عثمان در حین قرائت داشته.

چیزی که مسلم است قرآن بترتیب نزول نیست،زیرا چه بسا سوری که در اواخر هجرت نازل شده(مانند سوره مائده)و در اوایل قرآن ضبط گردیده و چه بسا سوره هائی که در اوایل بعثت نازل شده(مانند سوره علق)و در اواخر قرآن نوشته شده،بلکه در بعض موارد متعمد بودند که بترتیب نزول نباشد، چنانچه آیه تطهیر (إِنَّمٰا یُرِیدُ اللّٰهُ لِیُذْهِبَ عَنْکُمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَیْتِ وَ یُطَهِّرَکُمْ تَطْهِیراً) را داخل در آیات زوجات نبی نمودند و حال آنکه باید دو آیه بعد از آنها باشد و آیه «الْیَوْمَ أَکْمَلْتُ لَکُمْ دِینَکُمْ» را قبل از آیه «یٰا أَیُّهَا الرَّسُولُ بَلِّغْ مٰا أُنْزِلَ إِلَیْکَ مِنْ رَبِّکَ» بفاصله زیادی گذاردند و حال آنکه این دو آیه باید پهلوی هم و آیه الیوم بعد از آیه یا أیها الرسول باشد.

ولی با این وصف کوچکترین تغییر و تبدیل یا کم و زیادی در الفاظ و عبارات قرآن نشده.

چه اگر ممکن بود تغییر و تبدیلی در الفاظ و عبارات قرآن بدهند کسانی که آیه تطهیر را ضمن آیات زوجات نبی ضبط کرده اند لفظ کم را نیز به کن تبدیل نموده بودند تا با سایر آیات مزبور منطبق شود.