کلم الطیب صفحه 298

به پیغمبر صلی اللّه علیه و آله چنانچه مذکور است یکی دو سند بیشتر نیست و سند آنها هم ضعیف است،چون رواتش عامی هستند و بسیاری از آنها سندشان منتهی بعثمان و انس بن مالک و زید بن ثابت و امثال اینها میشود.

علاوه بر اینکه نفس اختلاف قراء و تعارض روایات آنها همه را از درجه اعتبار ساقط میکند،بلکه از ادلۀ که در ترجیح قرائت هر کدام بر دیگری استدلال می کنند معلوم میشود قرائتشان از روی حدس و اجتهاد است نه روی روایات و اخبار،بلکه میتوان گفت اصلا قرائت اغلب قراء سبعه در بسیاری از موارد ثابت نیست چون هر یک دو راوی دارند و غالبا روات آنها مختلفند.

بلی تنها چیزی که از قرائت قراء معتبر میباشد و میتوان بآن اعتماد نمود تشخیص مخارج حروف و کیفیت قرائت از مراعات مد لازم و ادغام و تفخیم و ترقیق و اماله و اشمام و اظهار و اخفاء و امثال اینهاست،زیرا اهل خبره اند و قول اهل خبره(در صورتی که شرایط حجیت را دارا باشند)حجت است ولی آن هم تا اندازۀ که از حد عرف خارج نشود.

تفسیر قرآن و مفسرین:

دربارۀ تفسیر قرآن اخبار بسیاری وارد شده که«من فسر القرآن برأیه فلیتبوأ مقعده من النار»(هر کس برأی خود قرآن را تفسیر کند جایگاه او پر میشود از آتش).

و تحقیق در این مطلب اینست که نصوص قرآن را(یعنی آیاتی که دلالت الفاظ بر معانی مقصوده در آنها صریح و قطعی باشد و احتمال خلاف آن داده نشود)میتوان اخذ نمود و همچنین ظواهر قرآن(یعنی آیاتی که بر حسب اوضاع لغت عرب و اصول لفظیه بر معنائی دلالت کند ولی خلاف آن نیز