کلم الطیب صفحه 3

او است،و علم اصول دین علمی است که درباره همین امور مذکوره یعنی اثبات خداوند صانع عالم،و صفات ثبوتیه و سلبیه،و عدل او و نبوت پیغمبران و اقرار و اعتقاد بآنچه از جانب خدا آورده اند و امامت ائمه و معاد بحث میکند لذا این فن را اصول دین نامیدند.

ضروری و نظری: علم بر دو قسم است ضروری(بدیهی)و نظری (استدلالی)،ضروری آنست که عقلاء در آن اختلاف نداشته و باندک توجه عقل و احساس آن استکشاف شود،مانند یکی نصف دو تا است و آتش گرم است، و نظری آنست که قابل اختلاف باشد و بمحض توجه عقل استکشاف نشود، بلکه استدلال و ترتیب مقدمات لازم داشته باشد مثل عالم حادث است و عقل جوهر مجرد است.

جمیع علوم نظری احتیاج بدلیل دارند ولی علوم ضروری و بدیهی از دلیل بی نیازند،و علم اصول دین نیز از علوم نظری است برای آنکه در آن اختلاف واقع شده و احتیاج بتأمل و تعمل عقل دارد.

دلیل چیست؟ دلیل در لغت بمعنی راهنما است و در اصطلاح هر چیزی است که از علم باو،علم بچیز دیگر لازم آید چنانچه از علم بدود علم بوجود آتش و از علم بمصنوع علم بوجود صانع حاصل شود پس دود دلیل بر آتش و مصنوع دلیل بر صانع است.

ادله اربعه: دلیل عقل-کتاب-سنت-و اجماع را در اصطلاح علمای اسلام ادلۀ اربعه خوانند.

مراد از دلیل عقل ترتیب امور معلوم است برای رسیدن بامر مجهول (بترتیبی که در صناعت منطق مذکور است)چنانچه از مرتب نمودن این دو جمله معلوم(عالم مصنوع است و هر مصنوعی محتاج بصانع است)این جمله مجهول بدست آید(عالم محتاج بصانع است).

و مراد از کتاب آیات صریح و ظاهر قرآن است.