کلم الطیب صفحه 30

صانع برای اثبات اکثر صفات او نیز کافی است دیگر آنکه چندان احتیاج بمقدمات عقلی و بطلان دور و تسلسل ندارد.

مبحث دوم در بیان اقوال طبیعیین و رد آنها

مبدء موجودات نزد طبیعیین چیست؟ چون طبیعیین منکر ما وراء طبیعت و ماده اند و اصرار دارند بجز محسوسات چیز دیگری را نپذیرند و از طرفی مجبورند برای موجودات مبدئی فرض کنند که از فنا مبرا باشد و چون این مطلب نیز مسلم است که هر چیزی اجزاء ترکیبیه او بیشتر باشد بفنا نزدیکتر و هر چه بسیطتر باشد از فنا دورتر خواهد بود از این جهت که عنصر بسیطی را مبدء قرار دهند بین آنها اختلاف حاصل شده و هر زمانی بحسب اوضاع و احوال و متناسب با علوم متداوله آن زمان برای مبدء موجودات چیزی قائل شده اند.

در قرون قبل از میلاد مسیح و مدتی بعد از آن که اجسام را مرکب از عناصر اربعه یعنی آب و خاک و هوا و آتش میدانستند بعضی از حکمای طبیعی مانند ثالیس عنصر اصلی و مبدء موجودات را آب دانسته و پیدایش خاک را از کثافت آب و هوا را از لطافت آن و آتش را از لطافت هوا و آسمانها را از دخان آتش فرض کرده اند.

و برخی عنصر اصلی را خاک و جمعی هوا و بعضی آتش دانسته و پیدایش عناصر مادون را از کثافت عنصر اصلی و عناصر مافوق را از لطافت آن تصور کرده اند.

و ذیمقراطیس حکیم یونانی که تقریبا پنج قرن قبل از میلاد مسیح میزیسته قائل شده که عنصر اصلی و مبدء موجودات جواهر فرده یعنی اجزاء سخت بسیار کوچک که قابل تقسیم نیستند بوده و این اجزاء در فضای لا یتناهی منتشر و از تصادم و برخورد آنها با یکدیگر ترکیباتی پیدا شده و آسمانها و زمینها و موجودات دیگر