کلم الطیب صفحه 319

برای او نمی باشد،و همین است معنای توقیع شریفی که از ناحیه حضرت بقیه اللّه صادر شده«اما الحوادث الواقعه فارجعوا فیها الی رواه احادیثنا فانهم حجتی علیکم و انا حجه اللّه»چنانچه بیان آن بیاید.

و خلیفه:بمعنی جانشین است-یعنی-کسی که در مسند دیگری بنشیند و امور راجعه باو را انجام دهد،و البته لازمه مفهوم این معنی اینست که باید دارای شئونات و فضائل آن شخص تا حدی باشد تا بتواند عهده دار امور راجعه باو بشود،چنانچه در قرآن میفرماید: «إِنِّی جٰاعِلٌ فِی الْأَرْضِ خَلِیفَهً» (1)و نیز در باره داود میفرماید: «إِنّٰا جَعَلْنٰاکَ خَلِیفَهً فِی الْأَرْضِ» (2)که چون حضرت آدم و داود و امثال اینها تا حدی بصفات الهی متصف بودند خداوند آنان را خلیفه خود در زمین قرار داده.

و خلیفه هر کسی را باید خود آن شخص تعیین نماید چه او میداند که چه کسی لایق جانشینی اوست،بنابراین تعیین خلیفه خدا،و تعیین خلیفه پیغمبر با پیغمبر است و تفصیل این مطلب بیاید.

بالجمله از آنچه بیان شد معلوم گردید که امامت و ولایت و حجت و خلافت اموریست که باید بجعل و تعیین الهی باشد و چون کارهای خدا تماما از روی حکمت و مصلحت است(چنانچه در مبحث عدل گذشت)و نقض غرض و اغراء بجهل بر او محال میباشد،لذا لازم است خداوند برای این امور کسی را تعیین فرماید که دارای عصمت و صفات حمیده و ملکات فاضله بوده و بآنچه امت محتاجند عالم و بلسان مختلف آنها عارف باشد تا بتواند احتیاجات آنان را رفع نماید،نکته دیگر اینکه بعضی امامت را بمعنی خلافت دانسته اند،چنانچه صاحب کفایت الموحدین گفته«الامامه هی الرئاسه العامه الالهیه خلافه عن» «رسول اللّه صلی اللّه علیه و آله و سلّم فی امور الدین و الدنیا بحیث یجب اتّباعه علی کافه الامه» و روزبهان میگوید:الامامه هی خلافه الرسول فی اقامه الدین و حفظ حوزه الملّه»