کلم الطیب صفحه 35

در مبحث عدل بیاید و بسا باشد که فعلی مطلقا مصلحت در صدورش نباشد یا آنکه در وقتی مصلحت داشته باشد و در غیر آن وقت دارای مصلحت نباشد و یا اینکه با وجود شرایطی صدورش شایسته،و با فقدان آن شرایط شایسته نباشد البته چنین فعلی تا مصلحت در ایجادش نباشد از حقتعالی صادر نشود و از عدم صدور آن نقصی در ساحت قدسش وارد نیاید،بلکه صدورش بدون مصلحت لغو و قبیح و موجب عیب و نقص باشد و هرگاه مصلحت در ایجاد آن باشد البته از او صادر شود زیرا در این صورت صدور آن حسن و نیک و ترکش قبیح و زشت خواهد بود،بنابراین جمیع صفات فعلیه از قبیل خلق و رزق و اماته و احیاء و رحمت و غفران و عطاء و منع و غیره در موقع خود حسن است و از خدا صادر شود و در غیر موقعش قبیح است و از او صادر نگردد پس ثبوت و سلب بموقع خود،نقص و عیبی نخواهد داشت.

توضیح صفات سلبیه جلالیه و طریق نفی آنها:

چون واجب الوجود غنی بالذات-یعنی-دارای جمیع مراتب کمال است احتیاجی بغیر خود ندارد برای اینکه احتیاج نقص است و لازمه کمال فقدان نقص است بنابراین ممکن نیست مرکب و دارای اجزاء باشد زیرا مرکب از دو جهت دارای احتیاج است.

اول-از جهت اجزاء که تا آنها نباشند محال است مرکب موجود شود.

دوم-از جهت مرکب(بکسر کاف)یعنی علتی که اجزاء را بیکدیگر جمع و ترکیب نماید.

و پس از ثبوت این مطلب(که واجب الوجود نمیشود مرکب باشد)نفی سایر صفات سلبیه(یعنی جسم یا جوهر یا عرض بودن،مرئی بودن،محل حوادث بودن،شریک داشتن،معانی،یعنی صفات زاید بر ذات داشتن)ثابت