کلم الطیب صفحه 46

یا ما آفریننده آن هستیم،و آیا می بینید تخمی را که در زمین میکارید آیا شما آن را میرویانید یا ما رویاننده آن هستیم،آیا می بینید آبی را که می آشامید آیا شما آن را از ابر فرود می آورید یا ما نازل کننده آن هستیم،و آیا می بینید آتشی را که از درخت مرخ و عقار(نام دو درختی است که در بیابان روئیده میشود و چوب آنها که بهم زده شود آتش تولید میکند)بیرون می آید شما درخت آن را ایجاد کردید یا ما ایجادکننده آن هستیم.

دوم-از صفات ثبوتیه علم است:

علم را بعضی بصور مرتسمه در ذهن و صوره حاصله نزد عقل تعریف نموده و برخی بحضور شیئی نزد شخص تفسیر کرده اند.

و این معانی درباره علم واجب الوجود درست نیاید زیرا لازمه آنها حصول بعد از فقدان و وجود بعد از عدم است یعنی عارض شدن علم بر ذات وی بعد از آنکه دارای علم نبوده است پس لازم آید که علمش زائد بر ذاتش باشد و حال آنکه علم واجب الوجود عین ذات اوست.

پس مراد از علم انکشاف و ظهور اشیاء است نزد او بطوری که نسبت علمش بآنها در ازل و ابد و قبل از آفرینش و بعد از آن یکسان است.

و دلیل بر علم واجب الوجود بسیار است که به بعض آن ها اشاره می شود.

اول- دلیلی است که برای اثبات جمیع صفات کمالیه ذکر شد که چون ذات واجب الوجود دارای جمیع مراتب وجود است لذا هر صفت کمالی را داراست و چون علم صفت کمال و مرتبۀ از مراتب وجود است باید آن را دارا باشد.

دوم- دلیلی است که فاضل مقداد بیان نموده که چون واجب الوجود فاعل مختار است(چنانچه گذشت)و فاعل مختار فعلش باراده است بنابراین باید دارای