کلم الطیب صفحه 47

علم باشد زیرا اراده فعلی بدون علم بآن محال است بلکه اراده عین علم بصلاح است چنانچه بیاید.

سوم- دلیلی است که علامه حلی(ره)بآن اشاره فرموده که چون افعال خداوند محکم و متقن و مشتمل بر امور عجیب و غریب و متضمن خواص و فوائد کثیر و دارای حکم و مصالح بسیار است دلالت میکند بر اینکه فاعل آنها(یعنی خداوند)دانا و حکیم است.

و توضیح این دلیل آنست که هرگاه انسان یک اثر صنعتی مانند برق یا هواپیما یا رادیو یا غیر اینها را مشاهده کند و لطائف و دقتها و ریزه کاریهائی که در آن بکار رفته است مطالعه نمایند اعتراف میکند که مخترع و صانع آن دارای علم و دانش و مهارت و استادی کاملی بوده که باین نحو اجزاء را مرتب و منظم نموده و هر چیزی را بجای خود بمنظور فائده که بر آن مترتب است نهاده.

همچنین اگر انسان در موجودات و مصنوعات عالم آفرینش از روی دقت و امعان نظر نماید و نظم و ترتیبی که بین آنها برقرار و فوائد و خواصی را که بر وجود هر یک مترتب است بررسی کند برای وی قطع حاصل شود که اینها اثر وجود مدبر حکیم و صانع علیمی است که هر یک را برای مقصد معین و منظور خاصی و بهر کاری ایجاد نموده است.

گردش خورشید و زمین و ماه و ستارگان در این فضای وسیع و نظام خاصی که در حرکت آنها میشود و نتایج و ثمراتی از قبیل پیدایش شب و روز و ماه و سال و فصول چهارگانه و غیره که بر آن مترتب است آیات و نشانه های بارزی بر علم و حکمت و دانائی صانع و مدبر آنها است، وَ الشَّمْسُ تَجْرِی لِمُسْتَقَرٍّ لَهٰا ذٰلِکَ تَقْدِیرُ الْعَزِیزِ الْعَلِیمِ وَ الْقَمَرَ قَدَّرْنٰاهُ مَنٰازِلَ حَتّٰی عٰادَ کَالْعُرْجُونِ الْقَدِیمِ لاَ الشَّمْسُ یَنْبَغِی لَهٰا أَنْ تُدْرِکَ الْقَمَرَ وَ لاَ اللَّیْلُ سٰابِقُ النَّهٰارِ وَ کُلٌّ فِی فَلَکٍ