کلم الطیب صفحه 55

نداشته باشد.

بنابراین استناد باین اصل در باب اصول دین آن هم در اثبات صفات صانع به هیچ وجه مناسبتی ندارد.

چهارم از صفات ثبوتیه اراده است:

اراده در افعال اختیاری بندگان عبارت از علم بانفع(سودمندتر)است که منبعث از شوق مؤکد میشود.

و مقدمات فعل اختیاری در بنده عبارت از این ستکه اولا تصور آن را میکند و سپس فائده آن را تصدیق و اذعان مینماید،پس برای وی شوق مؤکد و عزم و جزم بر فعل حاصل میشود و بعد از آنکه دانست این فائده انفع بحال او است عضلاتش بحرکت در آمده و فعل از او صادر میگردد بنابراین آخرین مقدمه که محرک عضلاتست اراده میباشد.

و اراده در افعال خداوند عبارت از علم بصلاح است و مقدماتی که برای صدور فعل از عبد بیان شد در مورد حقتعالی محال است،زیرا این مقدمات عوارض و حالات مختلفه است که بر فاعل عارض میشود و خداوند محل حوادث و عوارض نیست(چنانچه بیاید)بلکه آنچه در افعال الهی فهمیده میشود ایجاد فعل از روی علم بصلاح است و همان علم حقتعالی بصلاح فعل باعث بر ایجاد فعل میگردد.

و در معنی اراده و اینکه از صفات ذات یا از صفات فعل است بین حکماء و متکلمین اختلاف حاصل شده،حکماء اراده را علم بصلاح و از صفات ذات دانستند و متکلمین بمعنی ایجاد فعل و از صفات فعل شمردند.

و علت اختلافشان این ستکه چون باتفاق هر دو دسته اراده از مراد(چیزی که اراده بآن تعلق میگیرد)منفک نمیشود،متکلمین دیدند اگر اراده را از صفات ذات بدانند قدیم بودن عالم(مراد)لازم آید(برای اینکه صفات ذاتیه عین ذات است و چون ذات قدیم است صفات ذاتیه او نیز قدیم خواهد بود)و این خلاف ضروری دین اسلام است.لذا آن را از صفات فعل شمردند ولی