کلم الطیب صفحه 60

و دلیل بر ثبوت کراهت همان دلیلی است که برای ثبوت اراده ذکر شد زیرا حقتعالی هم بصلاح و هم بفساد و هم بعدم آنها عالم است.

پنجم-از صفات ثبوتیه ادراک است:

ادراک در بندگان بمعنی درک نمودن امور جزئیه محسوسه بحواس ظاهره و باطنه است و در حقتعالی عبارت از علم بجزئیات است چون درک بحواس درباره او محال است،برای اینکه اولا-لازمه داشتن حواس جسمیت است و خداوند منزه از آنست و ثانیا-لازمه درک بحواس عروض و حدوث ادراک بر شخص مدرک است و خداوند محل حوادث و عوارض نیست.

و مراد از سمیع و بصیر و مدرک که در آیات قرآن و اخبار بر حقتعالی اطلاق شده عالم بمسموعات(شنیدنیها)و مبصرات(دیدنیها)و مدرکات(امور جزئیه)است،بنابراین برگشت ادراک بعلم است،و برای بصیر دو معنی شده است یکی بینا و دیگر خبیر و مطلع بکیفیات امور،چنانچه گویند فلان شخص در امر تجارت یا زراعت بصیر است و این دو معنی درباره حقتعالی بمعنی علم بمبصرات و کیفیات امور صحیح است،و برای سمیع نیز دو معنی شده یکی شنوا و دیگر کسی که ترتیب اثر بر شنیدن میدهد مثل اینکه گفته میشود فلان شخص حرف شنواست و اطلاق آن بر حقتعالی بهر دو معنی صحیح است لکن بمعنی اول راجع بعلم و از صفات ذات و بمعنی دوم از صفات فعل است چنانچه در بعض دعاها است،یا من یسمع انین المذنبین(ای کسی که میشنوی ناله گنهکاران را و ترتیب اثر میدهی)و از این قبیل است،سمع اللّه لمن حمده(میشنود خداوند ستایش کسی را که او را بستاید و ترتیب اثر میدهد).

و دلیل بر ثبوت صفت ادراک همانست که برای اثبات علم بیان شد زیرا ادراک هم شعبۀ از علم است.