کلم الطیب صفحه 601

بخش ششم در معاد

اشاره

معاد در لغت بمعنی برگشتن و محل بازگشت است،و در اصطلاح بمعنی برگشتن روح است ببدن در سرای دیگر برای یافتن جزای اعمالی که در این سرا از خوبی یا بدی بجای آورده،و بمعنی محل برگشتن روح ببدن و زمان برگشتن آن نیز میباشد(بمعنای مصدری و اسم مکان و اسم زمان هر سه استعمال میشود) و این معنی از جمله ما جاء به النبی(چیزهائی که پیغمبر صلی اللّه علیه و آله و سلّم آورده)و ضروریات دین اسلام،بلکه جمیع ادیان الهی است و دلیل عقل و کتاب و سنت و اجماع بر ثبوت آن قائم است (1)

و اینکه معاد اصلی از اصول دین شمرده شده با اینکه اصل جداگانۀ نبوده و لازمه تصدیق بنبوت است برای این ستکه تمام امور دینی از اصول و فروع مبتنی بر دو امر است یکی تصدیق بمبدا و دیگر تصدیق بمعاد و اگر اعتقاد بمعاد نباشد نظام دین و دنیای جامعه بشر مختل خواهد شد،زیرا تنها چیزی که نفس سرکش بشر را از طغیان و تعدّی و تجاوز بحقوق یکدیگر و شهوترانی و سایر فواحش و منکرات بازداشته و بمنزله پلیس مخفی است که در آشکارا و پنهان مراقب کردار و رفتار او میباشد همانا اعتقاد بروز جزاء و دار مکافات است،و بر فرض که بتوان بزور و قهر و غلبه چند روزی از تظاهر بمنکراتی که بر خلاف