کلم الطیب صفحه 602

انتظامات است جلوگیری نمود علاوه بر اینکه موقتی و مطابق هوا و هوس امراء و سلاطین است در خلوت و نهان و بواطن مردم مؤثر نخواهد بود.

روی این اصل است خداوند حکیم در کتاب کریم خود هر جا وصف ایمان و مؤمنین را می نماید اساس و پایه ایمان را روی دو امر(اعتقاد بمبدا،اعتقاد بمعاد)استوار فرموده،و پس از آن لوازم این ایمان که عبارت از تقوی و عمل صالح است متذکر میشود.

بلکه اعتقاد بمعاد لازمه اعتقاد بمبدا است و هر کس بمبدا اعتراف و اذعان کند از اعتقاد بمعاد و روز بازپسین ناگزیر است،و تنها منکر معاد طبیعی و دهری است که ما وراء عالم طبع و ماده بچیزی معتقد نیست:چنانچه خداوند از آنها حکایت میفرماید: وَ قٰالُوا مٰا هِیَ إِلاّٰ حَیٰاتُنَا الدُّنْیٰا نَمُوتُ وَ نَحْیٰا وَ مٰا یُهْلِکُنٰا إِلاَّ الدَّهْرُ،وَ مٰا لَهُمْ بِذٰلِکَ مِنْ عِلْمٍ،إِنْ هُمْ إِلاّٰ یَظُنُّونَ» (1)(گفتند زندگی جز این زندگی دنیا نیست،میمیریم و زنده میشویم،و همانا روزگار است که ما را هلاک میکند،اینان باین گفتار یقین نداشته بلکه از روی گمان و وهم میگویند).

پس از بیان این مقدمه وارد اصل مطلب شده متذکر میشویم که بخش معاد مشتمل بر یک مقدمه و چهارده مبحث و یک خاتمه است:

اما مقدمه مشتمل بر شش امر است:

امر اول:در حقیقت روح انسانی و اثبات بقاء آن:

اشاره

انسان مرکب از دو جزء است یکی ظاهر و عیان که عبارت از بدن است و دیگر باطن و نهان که از آن بروح تعبیر میشود.