کلم الطیب صفحه 604

احاطی است،نظیر تعلق ذات حقتعالی بممکنات و ارتباط او بموجودات «من عرف نفسه فقد عرف ربه»مؤید این معنی است.

ادلۀ اثبات روح انسانی و تجرد آن:

برای اثبات وجود روح انسانی و تجرد آن ادله بسیاری است و محقق سبزواری ده دلیل اقامه نموده و ما در اینجا بذکر پنج دلیل که از سایر ادله تمامتر و واضح تر است اکتفا میکنیم:

1-نفس بشر همه چیز را با هم ادراک میکند و علوم کثیره و ادراکات پی درپی که برای وی پیدا میشود مانع یکدیگر نیستند-یعنی-هر صورت علمیه که در ذهن حاصل شود مستلزم رها نمودن صورت علمیه قبلی که در ذهن پیدا شده نمیباشد:و حال آنکه اگر مادی و جسمانی بود قابلیت صور متعدده را نداشت، زیرا جسم هرگاه صورتی خواست بخود گیرد باید صورت نخستین را رها کند،چنانچه اگر بر کاغذ یا پارچه یا فلزی نقشه یا خطی رسم کنیم نمیتوان نقشه و خط دیگری روی آن کشید مگر وقتی که نقشه و خط نخستین را از آن محو نمائیم.

در صورتی که روح انسانی قابل افاضه هر گونه صور علمیه بوده و هر چه معلوماتش زیادتر و صور علمیّه در ذهنش بیشتر حاصل شود علاوه بر اینکه محتاج برها نمودن صور علمیه دیگر نیست،سعه و قوت او زیادتر میگردد،از اینجا معلوم میشود روح انسانی از قبیل اجسام و مادیات نیست،بلکه مجرد و از سنخ عالم ملکوت است.

2-چنانچه مشاهده میشود بسا روح انسانی بواسطه استکشاف مطالب علمی و کمالات نفسانی و عبادت و امتثال اوامر الهی در کمال لذّت است با اینکه بدن او متألم بآلام از مصائب و بلیات و گرسنگی و تشنگی و بی خوابی و امثال اینهاست.