کلم الطیب صفحه 606

قوه عاقله و روح مجرد است.

بقاء روح:

دلیل بر بقاء روح اینست که مجرد است و فنا بر مجرد روا نیست،زیرا فناء شیء بزوال صورت آنست با حفظ ماده آن و مجرد از ماده و صورت خالی و عری است.

و همچنین رؤیاهای صادقه که آثار واضحه از آنها دیده شده و دیدن ارواح گذشتگان در خواب و خبر دادن از بعضی قضایا و امور مربوطه به بستگانشان مؤید و شاهد بزرگی برای اثبات این مدعاست،بعلاوه اخبار بسیاری بر بقاء روح و تعلقش ببدن مثالی در عالم برزخ وارد شده که در مباحث آتیه متذکر خواهیم شد.

و استنادی که منکرین بقاء روح ببعضی از آیات شریفه مانند، «کُلُّ شَیْءٍ هٰالِکٌ إِلاّٰ وَجْهَهُ» (1)(همه چیز جز خدا هلاک می شود)و کُلُّ مَنْ عَلَیْهٰا فٰانٍ» (2)(هر که روی زمین است فانی می شود)و خبر منسوب بابی عبد اللّه الحسین علیه السّلام که فرمود:«ان اهل السموات یموتون و اهل الارض لا یبقون»(اهل آسمانها میمیرند و اهل زمین باقی نمیمانند)نموده اند مخدوش است،زیرا هلاک و فنا و موت و عدم بقا بزوال صورت و تغییر آن نیز صادق می آید نه فقط بانعدام کلی،چه انعدام کلی برای مواد هم ثابت نیست تا چه رسد بمجردات که عاری از صورت و ماده اند (3)

1- 1) سوره قصص آیه 88
2- 2) سوره الرحمن آیه 26
3- 3) اگر گفته شود در صورتی که برای عقل زوال و انعدام نباشد،اشخاصی که بجنون ادواری (موقتی)یا اطباقی(دائمی)مبتلا میشوند عقل آنها چه میشود؟ جواب گوئیم عقل در انسان چنانچه گفته اند مراتب استکمالی دارد،مرتبه نخستین عقل هیولی است که مجرد قابلیت است مانند ماده المواد در اجسام،چون عقل اطفال خردسال که مرتبه ادراک آنها حتی از حیوانات پست تر است ولی قابلیت ترقی و تعالی دارد.