کلم الطیب صفحه 608

صورت بماده و کم بکیف منقلب گردد،انقلاب جسم بمجرد نیز محال میباشد، زیرا انقلاب ذات و ماهیت ممتنع است،بلکه انواع نیز تغایرشان ذاتی است و هرگز انسان باسب یا اسب بانسان منقلب نخواهد شد،با اخبار و آیات منافات دارد،چنانچه خداوند در قرآن کریم پس از بیان خلقت انسان از نطفه و علقه و مضغه و استخوان و گوشت میفرماید: «ثُمَّ أَنْشَأْنٰاهُ خَلْقاً آخَرَ فَتَبٰارَکَ اللّٰهُ أَحْسَنُ الْخٰالِقِینَ» (1)(سپس او را خلقتی دیگر بیافریدیم،پس متعالی است خدائی که بهترین آفرینندگان است)و معلوم است که خلق آخر غیر از مواد عنصریه است وگرنه در عداد همانها بشمار می آورد.

و همچنین در جواب سؤال از روح میفرماید: «قُلِ الرُّوحُ مِنْ أَمْرِ رَبِّی وَ مٰا أُوتِیتُمْ مِنَ الْعِلْمِ إِلاّٰ قَلِیلاً» (2)(بگو روح از امر پروردگار من است و بشما جز کمی از دانش عنایت نشده)و عالم امر بعالم مجردات تفسیر شده و از قرینه«و ما اوتیتم من العلم الا قلیلا»معلوم میشود که روح از این مواد محسوسه نیست.

و همچنین اخباری که در خلقت ارواح قبل از اجساد وارد شده،مانند خبری که مجلسی(ره)در مجلد چهاردهم بحار از بصائر و کشی و کتاب جبرئیل بن احمد از حضرت باقر و حضرت صادق و امیر المؤمنین(ع)روایت کرده اند که فرمود:«خلقت الارواح قبل الاجساد بالفی عام»(روحها دو هزار سال پیش از جسمها آفریده شده)و خبری که در سفینه از شهاب الاخبار از حضرت رسالت صلی اللّه علیه و آله روایت کرده که فرمود:«الارواح جنود مجنده فما تعارف منها ائتلف و ما تناکر منها اختلف»(روحها جندهای مجتمعی بودند،پس هر چه از آنها با هم آشنائی داشته ائتلاف و هر کدام بیگانگی داشته اختلاف دارند)و قریب همین مفاد در بحار اخبار زیادی از امیر المؤمنین علیه السّلام نقل کرده است.