کلم الطیب صفحه 61

ششم از صفات ثبوتیه قدیم و ازلی و باقی و ابدی بودن است:

معنای قدیم و ازلی آنست که همیشه بوده است و برای وجود او ابتدائی نیست و معنی باقی و ابدی آنست که همیشه خواهد بود و برای وجودش انتهائی نیست و سرمدی بمعنی ازلی و ابدی است-یعنی-همیشه بوده و همیشه خواهد بود و ابتداء و انتهائی برای وجودش نیست.

و دلیل بر سرمدی بودن واجب الوجود بسیار است:

اول- آنکه ذات واجب الوجود محض وجود و صرف وجود است نه آنکه وجود عارض بر او شده باشد و برای وجود محض فرض عدم محال است،زیرا عدم نقیض وجود است و هرگاه عدم برای وجود فرض شود اجتماع نقیضین لازم آید و اجتماع نقیضین باطل است(چنانچه در مقدمه این مطلب بیان شد).

دوم- آنکه چون ثابت شد خداوند واجب الوجود است اگر نیستی چه در سابق و چه در لاحق برای او فرض شود از واجب الوجود بممکن الوجودی برگشت مینماید و این محال است،برای اینکه وجود واجب ذاتی است و وجود ذاتی محال است بوجود عرضی و ظلی تبدیل شود.

سوم- آنکه اگر بنا شود برای هستی او ابتداء یا انتهائی باشد محتاج به هستی و هستی دهنده خواهد بود برای اینکه نیست نمیتواند بخودی خود هست شود یا هستی دهد و باصطلاح فاقد شیئی نمیتواند معطی شیئی باشد.

نیستی علت هستی نشود

هست باید که شود علت هست

هفتم از صفات ثبوتیه تکلم است:

در معنی کلام و تعریف تکلم و نحوه صدور آن از حقتعالی بین متکلمین اختلاف و گفتگو حاصل شد،و چون اولین بحث و گفتگوی آنها در این مطلب بود لذا این فن(اصول دین)را علم کلام نامیدند.

اشاعره(پیروان ابو الحسن اشعری)گفتند مراد از کلام،کلام نفسی(معنوی) است که از آن بالفاظ و عبارات مختلف تعبیر میشود و تکلم را معنائی زائد و