کلم الطیب صفحه 610

تکوینی و تشریعی همه برای همین جهت است چنانچه در مبحث عدل بیان شد».

امر سوم در اثبات معاد:

اشاره

براهین عقلی و نقلی از آیات قرآن و اخبار متواتره و ضرورت ادیان بر اثبات معاد قائم است و ما در این کتاب شمۀ از آنها را متذکر میشویم.

ادله عقلیه بر اثبات معاد:

1-چنانچه در مبحث عدل متذکر شدیم خداوند حکیم همه افعال او از روی حکمت و مصلحت بوده و کار لغو و عبث و ظلم محال است از او صادر شود،بنابراین خلقت عالم از روی مصلحت و حکمت و معلل بغرض (1)بوده و معلوم است که مصلحت و غرض آن راجع بخود او نیست،زیرا او غنی بالذات است،پس ناچار غرض و فایده آن راجع و عائد بمخلوقات خواهد بود،اما خلقت موجودات دیگر غیر از انسان بنص قرآن برای استفاده انسان است،چنانچه در بسیاری از آیات قرآن باین معنی تصریح فرموده از آن جمله آیه شریفه «هُوَ الَّذِی أَنْزَلَ مِنَ السَّمٰاءِ مٰاءً لَکُمْ مِنْهُ شَرٰابٌ وَ مِنْهُ شَجَرٌ فِیهِ تُسِیمُونَ» (2)(اوست آن خدائی که از آسمان برای شما باران فرود آورد که از آنست آشامیدنی و گیاه شما که در آن چارپایان خود را میچرانید)و آیه شریفه «وَ سَخَّرَ لَکُمُ اللَّیْلَ وَ النَّهٰارَ وَ الشَّمْسَ وَ الْقَمَرَ وَ النُّجُومُ مُسَخَّرٰاتٌ بِأَمْرِهِ» (3)(و شب و روز و خورشید و ماه را برای شما مسخر گردانید و ستارگان بفرمان او رام شدگانند(و آیه

1- 1) اینکه حکماء گفته اند افعال اللّه معلل باغراض نیست مقصودشان اغراض راجعه بخود اوست.
2- 2) سوره نحل آیه 10
3- 3) سوره نحل آیه 12