کلم الطیب صفحه 623

6-اخباری که تصریح دارد باینکه از آسمان چهل روز باران میبارد و زمین شکاف برمی دارد و استخوانها و رگها و گوشتها و مویها جمع میشود و بدنها ملتئم میگردد و پس از نفخ صور روح بدان ها تعلق میگیرد،چنانچه شیخ طبرسی در کتاب احتجاج از حضرت صادق و در صافی از مجالس صدوق و در تفسیر قمی از حضرت صادق در ذیل آیه «وَ أَنَّ اللّٰهَ یَبْعَثُ مَنْ فِی الْقُبُورِ» نقل کرده اند.

و غیر ذلک از اخبار دیگر که صریح در حشر جسمانی است و همین اندازه که ذکر شد برای اثبات مطلب کافی است،و هرگاه اشکال شود باینکه بیان مذکور در اثبات معاد جسمانی تنها امکان این امر را ثابت میکند و از ظواهر آیات و اخبار بیش از مظنۀ بدست نمیآید و امر اعتقادی محتاج بدلیل قطعی یقینی است با اینکه ممکن است گفته شود این ظواهر چون القاء بعوام شده و آنان حقیقت را نمیتوانسته اند درک کنند،لذا حقیقت را در لباس این الفاظ و عبارات پوشانیده و آن را مکشوف ننموده اند.

جواب گوئیم اولا-انکار نصوصیت آیات و اخبار مکابره صرف است و ثانیا-بر فرض یک یک ظاهر و قابل تأویل باشد مجموع من حیث المجموع نص قطعی است و ثالثا-بر فرض که مجموعش هم نص نباشد وجهی برای انصراف از ظاهر نیست،زیرا تا دلیل عقلی یا نقلی قطعی بر خلاف ظاهر قائم نشود مجرد احتمال و استحسان موجب انصراف از ظاهر نمی شود،چه آنکه در این صورت منصرف شدن از ظاهر تفسیر برأی است و بنص فرمایش پیغمبر صلی اللّه علیه و آله و سلّم«من فسر القرآن برأیه فلیتبوّأ مقعده من النار»جایگاه مفسر او مملو از آتش خواهد شد.

گفتار صدر المتألهین در باره معاد:

چنانچه گذشت صدر المتالهین قائل است باینکه روح در عالم آخرت بقالب مثالی که صورتی بدون ماده است تعلق میگیرد و مذهب خود را بر پنج اصل مبتنی نموده است: