کلم الطیب صفحه 629

میدانند واضح میشود و محتاج بتذکار و تکرار نیست.

اما قول بعضی از متکلمین که معاد را فقط جسمانی میدانند روی این اصل است که بسیاری از متکلمین و مخصوصا جمعی از اخباریین مجردی جز ذات حقتعالی را منکرند،بلکه قول بتجرد عالم عقول و نفوس را موجب شرک میدانند و نفس و عقل را از همین عالم جسمانی نظیر روح حیوانی دانسته و مثل زده اند بآب که در گل است،لذا میگویند همین بدن در قیامت با همین روح حیوانی زنده می شود و هر چه در قیامت باشد از نعم و بلیات همین جسمانیات است و قول آنها مثل قول طبیعیین است که ماورای حس و ماده چیزی معتقد نیستند ولی آن ها بوجود حق مجرد از ماده و صورت معتقدند و اینها آن را هم منکرند.

و اما دلیل بر بطلان قول آنها اینست که اولا-در آغاز بحث معاد ادله اثبات تجرد روح را متذکر شدیم و وجود مجرد ممکن هیچ گونه شرک نیست، زیرا که این ممکن است و ذات اقدس حق واجب،این مرکب از وجود و ماهیت است او بسیط من جمیع الجهات،این مسبوق بعدم است او قدیم بالذات این محتاج او غنی،این مخلوق او خالق،و صرف اشتراک در اسم مجرد موجب شرک نیست و الا باید ممکن در عالم وجود نداشته باشد،زیرا که لازم آید در اسم موجود مشترک با خدا باشد،بلکه در اسم عالم،قادر،حی،مدرک و غیر اینها نیز مشترکند و ثانیا-در خصوصیات بهشت و جهنم،ذکر نعمت های روحی و آلام روحی که بنصوص قرآنی و صراحت اخبار متواتره ثابت و محقق است و ربطی بجسمانیات ندارد بیاید ان شاء اللّه تعالی.

امر چهارم در بیان شبهه آکل و مأکول و جواب آن:

در لسان منکرین معاد جسمانی از ملحدین و بعضی حکماء طبیعی و غیر آنها