کلم الطیب صفحه 63

نیست.

و ثانیا-لازم آید که خداوند دارای آلات و ادوات تکلم(سخن گفتن)باشد بنابراین جسم و محتاج بآلت خواهد بود و خداوند منزه از جسم و احتیاج است.

و کرامیه(منسوبین بکرام که قائل بتشبیه شده و خدا را جوهر و مستقر بر عرش میدانند)گفتند مراد از کلام،کلام لفظی است و تکلم را صفتی حادث و قائم بذات دانستند.

و این عقیده نیز باطل است،برای اینکه لازم آید خداوند جسم و دارای آلت تکلم باشد چنانچه در رد حنابله ذکر شد.

و مذهب حق این ستکه مراد از کلام،کلام لفظی است-یعنی-حروف و اصوات مرکبه که مفهم معانی مقصوده باشد و تکلم صفتی است حادث و قائم بجسمی از اجسام که خداوند کلام را در آن جسم ایجاد میفرماید،چنانچه ایجاد کلام در کوه طور و درخت برای حضرت موسی(ع)نمود بنابراین تکلم فعلی از افعال الهی است.

و دلیل بر اینکه خداوند متکلم است یکی ضرورت دین اسلام میباشد چه آنکه نزد جمیع مسلمانان ثابت و مسلم است که قرآن مجید کلام الهی است.

و دیگر معجزه بودن قرآن از لحاظ اسلوب کلام است که چون این نحوه کلام با این اسلوب و نظم خاص از قدرت بشر خارج میباشد دلالت میکند بر اینکه کلام خالق است.

و دیگر نص صریح قرآن است در آیه شریفه وَ کَلَّمَ اللّٰهُ مُوسیٰ تَکْلِیماً (1)(سخن گفت خدا با موسی سخن گفتنی)که دلالت بر صفت تکلم مینماید.

و دلیل بر حدوث آن(صفت تکلم)این ستکه تکلم فعلی از افعال الهی و افعال خداوند مسبوق بعدم است چنانچه گذشت.

و دلیل بر اینکه تکلم قائم بجسم میباشد این ستکه عرض است و عرض بدون