4-هر ممکنی وجودش تابع علل وجودیه اوست اگر بخواهد پس از انعدام برگردد لازم آید که تمام علل طولیّه آن که وجودش مترتب بر آنهاست از ادوار کرویه و اوضاع عوالم امکانیه با جمیع لوازم و توابع آنها که بر حسب نظام جملی مربوط بیکدیگر است باید اعاده شود و این بهترین ادله آنهاست.
و جماعتی از متکلمین قائل بامکان اعاده معدوم شده و بر مدعای خود بدو وجه استدلال نموده اند:
1-ممکن قبل از وجودش وجود و عدم برای او یکسان است و همین معنی امکان میباشد و پس از انعدام نیز وجود و عدم نسبت باو مساوی است چون امکان ذاتی ممکن بوده و ذاتی قابل تغییر نیست.
2-اصل در هر چه امتناعش ثابت نشده امکان است،چنانچه گفتند (کلما قرع سمعک من عجائب عالم الکیان فذره فی بقعه الامکان حتی یزدک عنه قائم البرهان)(هر چه از عجائب عالم وجود شنیدی تا برهان قطعی بر امتناع او قائم نشده در بقعه امکانش قرار ده).
و تحقیق در مطلب اینست که اگر مراد از معدوم در مسأله اعاده معدوم، معدوم بماده و صورت است،حق با قائلین بامتناع است،زیرا چنانچه در مقدمه کتاب گذشت اصل وجود است و ماهیت از وجود منتزع میباشد و پس از انعدام کلی وجود دیگریست موجود میشود نه وجود سابق.
و دلیل دوم متکلمین بر جواز آن اشتباه بزرگی است،زیرا مراد از امکان در این عبارت امکان احتمالیست-یعنی-محتمل است ممکن باشد و محتمل است ممتنع و بعبارت دیگر ممکن است ممکن باشد،و اگر مراد از معدوم،معدوم بصورت است با حفظ ماده،حق با قائلین بجواز است،زیرا صور شخصیه بنا بر حرکت جوهریه دائما در تغییر است با اینکه ماده در تمام این صور همان است که در صورت سابق بوده چون ماده بوجود اولین صورت موجود،بانعدام