کلم الطیب صفحه 638

اگر دارای روح بوده لازم آید که اکنون دارای دو روح باشد،بلکه بر سبیل تناوب لازم آید که بسا یک بدن دارای هزارها روح باشد،و این بحس و وجدان فسادش ظاهر است،و معلوم است که زید بیش از یک روح ندارد.

و اگر زید روح نداشته و همان روح عمرو است باو تعلق گرفته لازم آید که در تمام اعصار و ازمنه یک فرد بشر بیشتر نباشد،زیرا در ابتدا یک فرد بوده و روح او بفرد دیگر و آن نیز بفرد دیگر تعلق گرفته و نمی شود مثلا در یک زمان یک روح به هزار فرد تعلق گیرد که هر یک دارای یک هزارم روح باشند و فساد این هم احتیاج ببیان ندارد.

و اگر گفته شود از ابتداء افراد بشر بسیار بوده و پس از آنها بافراد دیگر منتقل شده،گوئیم بفرض که این را بپذیریم لازم آید در جمیع ازمنه افراد بشر مساوی باشند،و این خلاف حس و وجدان است،با اینکه مسلم است ایجاد بشر تولیدی بوده نه تکوینی،و تولید و تناسل ناچار بیک فرد یا دو فرد منتهی میشود.

و بطلان سایر اقوال اوضح است زیرا جمادات و نباتات و حیوانات روح انسانی ندارند تا گفته شود این روح زید است یا عمر و اگر مراد روح حیوانی و نباتی است که در انسان بوده و میگویند بنباتات و حیوانات دیگر تعلق میگیرد این هم فاسد است،زیرا روح حیوانی یک بخاری و روح نباتی یک قوه نامیۀ بیش نبوده و هر دو بمردن نابود صرف شوند،بلکه آن بآن معدوم میشود مثل نور چراغ که آن بآن معدوم و موجود میشود تا اینکه خاموش شود.

و قول پنجم هم فسادش ظاهر است چون آنها روح مجردی که باقی بماند ندارند تا بانسان تعلق گیرد و قوه نباتی و حیوانی آنها هم فانی میشود؟چیزی نیست که بدیگری تعلق گیرد.

و هرگاه گفته شود در بعضی آیات و اخبار دارد که بعضی از اقوام بصورت حیوانات مسخ شده اند چنانچه در باره اصحاب سبت خداوند میفرماید: