کلم الطیب صفحه 640

(مبحث اول) در حقیقت موت و اسباب و اقسام آن:

اشاره

بین حکماء و متکلمین اختلاف شد که نسبت موت با حیوه چه نسبتی است؟

برخی گفتند نسبت تضاد است و هر دو امر وجودی میباشند مانند نسبت سفیدی با سیاهی،و بعضی گفتند نسبت ایجاب و سلب است و موت امر عدمی است مانند وجود و عدم.

و بعضی دیگر گفتند نسبت عدم و ملکه است و موت عبارت از عدم حیوه است نسبت بکسی که شانش داشتن حیوه باشد نظیر علم و جهل.

و هر کدام بر مسلک خود ادله بیان نموده که ذکر آنها موجب تطویل کلام است،و آنچه بنظر میرسد و مطابق با آیات و اخبار میباشد تفصیل است،باین بیان که موت نسبت بحیاه نباتی و حیوانی که عبارت از قوه انبات و بخار متصاعد از خون باشد،زوال این بخار که موجب زوال قوه حس و حرکت است و نسبتش نسبت عدم و ملکه است،از این جهت گفته میشود این درخت مرده یا این حیوان از حس و حرکت افتاده،بلکه بهمین عنایت بسا در جمادات این اطلاق نیز میشود وقتی که از اثر و خاصیت بیفتند.

و موت نسبت بحیاه انسانی انتقال از این نشئه(دنیا)بنشئه دیگر(عالم