کلم الطیب صفحه 651

قبض نیست؟

3-چطور می شود که برای بعضی جان دادن سهل و آسان و برای بعضی صعب و مشکل است؟

جواب از سؤال اول-اینست که مانعی ندارد خداوند قدرت و احاطۀ بملک الموت اعطاء فرماید که در آن واحد در مکان خود جمیع نفوس را قبض کند و معنی حضور نزد محتضر دیدن محتضر او راست،چنانچه ملائکه رحمت و عذاب و پیغمبر صلی اللّه علیه و آله و سلّم و ائمه اطهار(ع)را می بیند.

و از سؤال دوم-اینکه چنانچه متذکر شدیم تعلق روح ببدن تعلق تدبیری است و مراد از قبض روح قطع این علاقه است بطوری که دیگر متصرف در این بدن نباشد و تعلق او بقالب مثالی و بدن برزخی است چنانچه شرحش بیاید.

و از سؤال سوم-اینست که سختی جان دادن برای کفار و فساق از جهاتی است که در حال احتضار برای آنان روی میدهد از قبیل معاینه عذاب و ملائکه غضب و خوف از آنچه برای خود مهیا نموده و حسرت و ندامت بر آنچه از اعمال صالحه از وی فوت شده و ظهور صفات خبیثه و اعمال زشت،و حشر با اهل عذاب و شدت علاقه بزخارف دنیوی از مال و جاه و منصب و نحو اینها.

و آسانی جان دادن برای مؤمنین نیز از جهاتی است که حین احتضار برای ایشان پیش می آید از مشاهده رحمت و ثواب و آنچه از نتایج اعمال صالحه برای خود فراهم نموده و آثار ملکات حسنه و اخلاق پسندیده و حشر با انبیاء و اولیاء و صلحاء و مشاهدۀ پیغمبر صلی اللّه علیه و آله و ائمه هدی(ع)و بشاراتی که ملائکه رحمت میدهند و امثال اینها.

امر چهارم در دیدن محتضر،پیغمبر(ص)و ائمه(ع)هدی را:

در اخبار بسیاری دارد که محتضر خدمت پیغمبر صلی اللّه علیه و آله و امیر المؤمنین علیه السّلام