کلم الطیب صفحه 66

و بعضی مرجع جمیع صفات را بصفات سلبیه دانسته و گفته اند مراد از اینکه خدا عالم یا قادر یا حی است این ستکه جاهل یا عاجز یا میت نیست و همینطور مراد از سایر صفات نفی اضداد آنها است و استدلال کرده اند باینکه فهمیدن کنه ذات و حقیقت صفات از قدرت بشر خارج،و آنچه فهمش مقدور و قابل تعقل میباشد همین سلوب و اضافات است(یعنی صفاتی که باید از وی سلب نمود)و فاضل مقداد(رحمه اللّه)نیز این نظر را تأیید کرده است.

لکن این مطلب درست نیست برای اینکه اولا-اینها بین مفهوم و مصداق اشتباه کرده اند،چه مفهوم علم و قدرت و حیوه و نظائر آنها از صفات واجب- الوجود از واضحات و بدیهیات و امور وجدانی است و هر کس میتواند آن را درک کند ولی مصداق آنها که از هر جهت(عدّت و مدّت و شدّت)غیر متناهی است از فهم ممکن خارج است نظیر وجود او که مفهومش از هر چیزی واضح تر است لکن مصداق و حقیقت آن در غایت خفا است و درکش برای ممکن محال است.

و ثانیا-جهل و عجز و موت و امثال اینها امور عدمی هستند-یعنی-جهل عدم علم و عجز عدم قدرت و موت عدم حیوه است و نسبت بین جهل و علم،قدرت و عجز،موت و حیوه،نسبت عدم و ملکه است نه نسبت اضداد،باین معنی که جهل عدم علم است از کسی که شأنش عالم بودن است و عجز عدم قدرت است از کسی که شأنش قدرت داشتن است و همینطور سایر صفات ثبوتیه نه اینکه جهل و علم یا عجز و قدرت دو امر وجودی باشند که با هم جمع نشوند نظیر سفیدی و سیاهی، و در نسبت عدم و ملکه برگشت سلب بوجود است نه برگشت وجود بسلب مثلا اگر گفته شود خدا جاهل نیست معنایش این ستکه عالم است چه جهل امر عدمی میباشد و سلب امر عدمی نفی نفی است که عین اثبات میشود و باصطلاح سلب سلب عین وجود است.

و اگر جهل و عجز و امثال اینها امور وجودی و ضد علم و قدرت باشند چنانچه توهم کرده اند سلبش از واجب الوجود موجب محدودیت میشود زیرا