کلم الطیب صفحه 662

ببیند،یا با این گوش ظاهری بشنود،یا با این دست و جوارح بنویسد،یا با این بدن عنصری حرکت کند.

چنانچه بعضی از متکلمین توهم کرده و گرفتار شبهه و محتاج بتأویل و تصرف در اخبار شده اند و علتش این بوده که آنان فرق بین روح انسانی و روح بخاری نگزارده اند ولی با این بیانی که ذکر شد نه احتیاجی بتأویل و تصرف در اخبار هست و نه جای شبهه و اشکالی باقی میماند.

امر دوم-در برگشتن روح ببدن:

اخباری که دارد روح ببدن بر میگردد و مورد سؤال و جواب قرار میگیرد ظاهرا مراد روح انسانی(جوهر ملکوتی)میباشد.

و مقصود از برگشتن توجه مجدد او ببدنی است که مرده و از کار افتاده،نه اینکه مراد برگشتن روح حیوانی باشد.

بنابراین مانعی ندارد شخص زندۀ پهلوی میت باشد و سؤال و جوابی که از او میشود نفهمد و ثواب و عقاب وارد بر وی را احساس نکند،زیرا روح است که مورد سؤال و جواب واقع می شود و می نویسد و بر او طوق می شود و ثواب یا عقاب می بیند.

و بسیار جای تعجب است که صاحب کفایه الموحدین دعوی تواتر اخبار و ضرورت دین می کند بر اینکه همین بدن عنصری مادی زنده میشود و بهمین حواس ظاهری می بیند و میشنود و میگوید،با اینکه خبری نداریم که صراحت در این معنی داشته باشد تا چه رسد متواتر در آن باشد.

امر سوم-در سؤال قبر:

اصل سؤال قبر از ضروریات دین اسلام و از اموری است که اخبار متواتره و اجماع مسلمانان بر حقیت آن قائم است.

و در بعضی اخبار دارد که از عقاید سؤال میشود و در برخی دیگر دارد که کلیه اعمالی که در دنیا کرده مورد سؤال قرار میگیرد و نوشته و بر وی طوق میگردد تا زمانی که قیامت برپا شود.