کلم الطیب صفحه 664

و آیا موقع سؤال همان شب موت یا شب دفن یا بلافاصله بعد از موت یا دفن است تصریحی در اخبار بآن نشده«و اللّه یعلم».

امر چهارم در عالم برزخ:

چنانچه گذشت روح انسانی پس از مفارقت از این بدن بقالب مثالی که در صورت شبیه بهمین بدن است تعلق می گیرد و این قالب مثالی صورتی است بدون ماده و همان صورتی است که در خواب دیده میشود و بسا در این عالم این صورتهای برزخی که ارواح گذشتگان بآنها تعلق گرفته باعجاز انبیاء و ائمه مشاهده میشوند.

و روح انسانی پس از تعلقش بقالب مثالی و انتقالش بعالم برزخ که اوسع از این عالم مادی و برزخ بین دنیا و آخرت است ارواح مؤمنین و کفار را می بیند و با آنها تکلم مینماید و اگر از مؤمنین باشد در وادی السلام و بهشت عالم برزخ متنعم است و اگر از کفار باشد در جهنم عالم برزخ و وادی برهوت معذب خواهد بود.

و تنعم و عذاب عالم برزخ برای تمام مردم نیست،بلکه بسیاری از قاصرین و ضعفاء تا قیام قیامت مهمل گذارده شوند،چنانچه شیخ مفید(ره) در شرح عقاید صدوق علیه الرحمه روایت کرده که از حضرت صادق علیه السّلام پرسیدند کسی که از دار دنیا می رود روح او در کجا میباشد؟حضرت فرمود:

«هر که بمیرد و دارای ایمان محض یا کفر محض باشد روح او از این هیکل بصورتی منتقل شود شبیه آن صورتی که در دنیا داشته و باعمال خود تا قیام قیامت جزا داده شود و چون حقتعالی اراده نماید که در قیامت ایشان را محشور کند جسم و بدنشان را ایجاد کند و روحشان را ببدن اصلی برگرداند برای جزای اعمالشان».

و مراتب توسعه و ضیق در آن عالم باختلاف مراتب ایمان و اخلاق فاضله و اعمال صالحه مختلف میگردد،و بسا زائرین خود را مشاهده نموده بخیرات