کلم الطیب صفحه 67

واجب الوجود دارای جمیع مراتب وجود بنحو وحدت و بساطت،و وجودش غیر متناهی است چنانچه گذشت.

اول از صفات سلبیه اینست که خداوند مرکب نیست:

مرکب چنانچه در مقدمه ذکر شد بر سه قسم است.

مرکب خارجی که دارای اجزاء خارجی است مانند بدن انسان که از پوست و گوشت و استخوان و غیره ترکیب شده.

و مرکب ذهنی عقلی که دارای اجزاء ذهنی است مانند ماهیت انسان که از دو جزء ذهنی-یعنی-حیوان و ناطق مرکب است.

و مرکب وهمی مانند عقل که از وجود و ماهیت ترکیب گردیده است.

و مراد از اینکه خداوند مرکب نیست این ستکه ذات او از هر جهت بسیط و از جمیع اقسام ترکیب منزّه است.

و دلیل بر نفی این صفت این ستکه مرکب از دو جهت دارای احتیاج است یکی از جهت اجزاء که تا آنها نباشد مرکب موجود نمیشود و دیگر از جهت علت مرکبه-یعنی-علتی که اجزاء را با هم ترکیب نماید و این احتیاج در مرکب خارجی ظاهر است و اما در مرکب ذهنی برای اینست که اجزاء ذهنی عقلی،نفس الامری و حقیقی است نه فرضی و خیالی-یعنی-در واقع و نفس الامر مثلا ماهیت انسان مرکب از حیوان و ناطق است اگر چه در خارج جز یک امر بسیطی بیش نیست زیرا در افراد انسان موارد مشترکی با انواع حیوانات مشاهده میگردد که عقل حکم میکند باینکه انسان یک حد مشترکی با حیوانات دیگر دارد و از این حد مشترک بحیوان تعبیر میشود و همچنین چیزی در آنها دیده میشود که سایر حیوانات از آن بی بهره اند،پس بحکم عقل انسان یک فصل ممیزی که او را از حیوانات دیگر جدا سازد نیز دارا است که از آن بناطق تعبیر میشود.

بنابراین مرجع وجود ذهنی نفس الامری هم وجود خارجی است و چنانچه مرکب خارجی وجودش متوقف بر وجود اجزاء است مرکب ذهنی نیز وجودش