کلم الطیب صفحه 705

4-کسانی که مرتکب بعضی از گناهان شده و موفق بتوبه نشده باشند ولی گناهان آنان بواسطۀ بلیات دنیوی یا سکرات موت یا عقاب در عالم برزخ یا در قیامت قبل از حساب بواسطۀ رحمتی یا شفاعتی آمرزیده شده باشد.

صنف دوم- کسانی که بی ایمان از دنیا بروند مانند کفار و مشرکین و منافقین و اهل بدعت و ضلالت و فساق و فجاری که معاصی آنها باعث زوال ایمانشان نشده باشد.

اینان چون عمل صالحی ندارند و بر فرض که داشته باشند هم بواسطه نداشتن ایمان مردود و باطل است بی حساب وارد دوزخ شوند ولی عذاب آنها باختلاف درجات کفر و شرک و عصیان آنها مختلف است.

صنف سوم- کسانی که مورد محاسبه واقع میشوند لکن حساب آنها آسان است و اینها کسانی هستند که دارای ایمانند و عمل شایسته و عمل زشت هر دو دارند ولی عمل خوبشان بر عمل بدشان فزونی دارد یا لااقل مساوی است،اینان نیز بفضل الهی و شفاعت محمد و آل(ع)پس از حساب داخل بهشت میشوند.

صنف چهارم- کسانی که مورد حساب بر آنها بسیار دشوار است و اینان کسانی هستند که منهمک در معاصی بوده و موفق بتوبه هم نشده اند ولی بواسطه عمل شایستۀ که داشته اند مانند خدمت بدین یا ببرادران دینی یا دستگیری از بیچارگان و امثال اینها ایمان آنها محفوظ مانده و با ایمان از دنیا رفته اند اگر چه این امر بسیار مشکل است و اکثر این قبیل اشخاصی که مرتکب معاصی بزرگ میشوند بالاخره بی ایمان از دنیا میروند و اگر ادله حرمت قنوط و یأس از رحمت الهی نبود بطور قطع میتوان گفت که اینان بی ایمان از دنیا روند ولی بهر حال اگر با ایمان از دنیا رفتند امرشان بسیار مشکل است و بسا کار آنها بدوزخ بکشد ولی بالاخره بواسطه ایمان نجات می یابند.

مطلب دوم-

اصل محاسبه یک نوع تفضل و عنایت است وگرنه اگر