کلم الطیب صفحه 707

مطلب سوم-

خداوند بجمیع آنچه از عبد صادر شود از امور آشکارا و پنهانی عالم آگاه است و احتیاجی بشهود و حساب و میزان ندارد و این امور برای این نیست که برای خدا معلوم گردد که بنده چه کرده است،بلکه برای این ستکه خود بنده بفهمد که عباداتش تا چه پایه ارزش داشته و چه بسا عباداتی که گمان میکرده دارای اجر و ثواب میباشد ولی چون فاقد شرایط صحت یا قبول بوده مردود میگردد و چه بسا عباداتی که اهمیتی برای آنها تصور نمیکرده اهمیت و عظم آنها برای وی معلوم میشود.

و همچنین بداند که معاصی او تا چه اندازه بزرگ و موجب انحطاط درجات او و استحقاق عقوبت و عذاب او شده تا اگر مورد عنایتی واقع شود بفهمد که از روی استحقاق نیست،بلکه محض تفضل است و اگر مورد عقوبتی قرار گیرد بجا و بموقع بوده و استحقاق آن را داشته است و نیز بر سایر اهل محشر مقام هر کسی از خوب یا بد معلوم گردد و این خود یک نوع از مثوبت و عقوبت است.

مطلب چهارم-

از بعض اخبار استفاده میشود که حساب خلایق همگی یا بعضی آنها با رسول خدا صلی اللّه علیه و آله و ائمه هدی صلوات اللّه علیهم اجمعین است، چنانچه در زیارت جامعه دارد«و ایاب الخلق الیکم و حسابهم علیکم»(بازگشت خلایق بسوی شما و حساب آنان با شماست).

و در ضمن خطبه منسوبه بامیر المؤمنین علیه السّلام است که میفرماید«و انا المحاسب للخلق».

در تفسیر آیه شریفه «إِنَّ إِلَیْنٰا إِیٰابَهُمْ ثُمَّ إِنَّ عَلَیْنٰا حِسٰابَهُمْ» (1)(محققا بازگشت آنان بسوی ماست،پس محققا حساب آنها بر ماست)در کفایه الموحدین از حضرت صادق علیه السّلام روایت کرده که فرمود:چون شیعیان ما در موقف حساب درآیند گوئیم اینها شیعیان ما هستند خداوند میفرماید امر آنها را بشما