کلم الطیب صفحه 711

با آن چیز است،مثلا میزان در قضایا علم منطق است و از این جهت بعلم میزان از آن تعبیر کرده اند و میزان حق و باطل امیر المؤمنین علیه السّلام است و میزان در صنف بنائی مثلا شاقول است و همینطور سایر امور که هر کدام دارای میزانی مناسب خود آنهاست،بنابراین اطلاق میزان بر قرآن و بر اسلام و بر پیغمبر و امام و بر عدل و امثال اینها میتوان کرد.

و میزان اعمال هم چیزیست مناسب خود اعمال که کارهای نیک و بد را از یکدیگر امتیاز و کم و زیاد آنها را تشخیص دهد و همچنین اخلاق حمیده را از اخلاق رذیله را جدا کرده و درجات هر یک را تعیین کند،و همچنین عقائد حقه را از عقائد باطله جدا سازد و مراتب آنها را نشان دهد.

و با این بیان که ذکر شد جمع بین اخبار نیز ممکن است و تماما بیک مطلب اشاره دارد اگر چه بتعبیرات مختلف ذکر گردیده،و بالجمله اعتقاد اجمالی در این باره کافی است.

مقصد سوم-

بعضی اشکال کرده اند که اعمال صادره از عباد افعالی است تدریجی الحصول مانند حرکت و زمان که ثبات و بقائی ندارد و بمجرد ایجاد معدوم میشود و چگونه در قیامت میتوان آنها را میزان کرد و سنجید؟

و از این اشکال بوجوهی جواب داده اند،بعضی گفتند که اعمال حسنه بصورتهای جمیل و اعمال سیئه بصورتهای قبیح مجسم میشود و آنها را می سنجد.

بعضی گفتند نامه هائی که اعمال حسنه و سیئه در آن نوشته شده توزین میکنند.

و بعضی گفتند اعمال حسنه بصورت جواهرات نورانی و درخشنده و اعمال سیئه بصورت اشیاء سیاه ظلمانی مصور شده و آنها را میزان میکنند.

ولی حق در جواب این ستکه این اشکال اصلا وقعی ندارد،زیرا این اشکال تنها بر قول اخیر(قول هفتم)متوجه میشود اما بر سایر اقوال هیچ متوجه نیست، آن هم ببیانی که ذکر کردیم که میزان هر چیزی مناسب آن چیز است جائی برای آن باقی نمیماند.

علاوه بر اینکه تأثیرات افعال در عالم محسوس و مشاهده است و از همان