کلم الطیب صفحه 73

توقیفی است-یعنی-اطلاق آنها بر خداوند باید از طریق شرع وارد شده باشد و چون در شرع مطهّر اطلاق لذت بر حقتعالی نشده،لذا اطلاق آن بر وی جایز نیست اگر چه در نظر عقل روا باشد چه ممکن است دارای جهات ناروائی باشد که برای ما نامعلوم است.

و این جواب در حقیقت تسلیم بقول آنها است و اختلاف در لفظ است.

و تحقیق در جواب اینست که در مفهوم لذت یک امر زائدی و حدوث یک حالت وجدی مأخوذ است که بر لذت برنده عارض میشود و خداوند محل حوادث نیست.

لکن اگر طوری معنی شود که این محظور لازم نیاید مانعی ندارد و در اصطلاح مشاحت و نزاعی نیست.

خداوند با چیزی متحد نمیشود: یکی دیگر از اموری که بر نفی جسمیت مترتب است این ستکه خداوند با چیزی متحد نمیشود و اتحاد یکی شدن دو یا چند چیز است و آن یا صوری است یا حقیقی.

اتحاد صوری عبارت از اینست که دو یا چند چیز در اثر ترکیب یا امتزاج در ظاهر بیک چیز تبدیل شوند اگر چه در حقیقت و واقع یک چیز نباشند مانند ترکیبات شیمیائی و برخی امتزاجات مثل تبدیل اکسیژن و هیدروژن بآب و تبدیل سرکه و انگبین بسرکنگبین.

و این معنی دربارۀ واجب الوجود محال است برای اینکه لازمه آن ترکیب است و خداوند مرکب نیست چنانچه در نفی ترکیب گذشت.

و اتحاد حقیقی آنست که دو موجودی که مغایر یکدیگرند یک موجود شوند چنانچه نصاری قائلند که خداوند با عیسی و روح القدس یکی است و مثل اهل غلو (نصیریه)که معتقد شدند خداوند با علی متحد گردید و چون طایفۀ از صوفیه که میگویند:حقتعالی با عرفاء متحد شده است.

و این معنی اصلا معقول و متصور نیست تا بتوان آن را تصدیق یا رد نمود