کلم الطیب صفحه 736

و بر طبق این بیان ممکن است مؤیدات و شواهدی از آیات آورد مثل آیه شریفه «یَوْمَ یَغْشٰاهُمُ الْعَذٰابُ مِنْ فَوْقِهِمْ وَ مِنْ تَحْتِ أَرْجُلِهِمْ» (1)و آیه شریفه «وَ إِنَّ جَهَنَّمَ لَمُحِیطَهٌ بِالْکٰافِرِینَ» (2)و آیۀ که در وصف اهل بهشت است «لاٰ یَرَوْنَ فِیهٰا شَمْساً وَ لاٰ زَمْهَرِیراً» (3)و آیۀ شریفه «إِنْ مِنْکُمْ إِلاّٰ وٰارِدُهٰا کٰانَ عَلیٰ رَبِّکَ حَتْماً مَقْضِیًّا ثُمَّ نُنَجِّی الَّذِینَ اتَّقَوْا وَ نَذَرُ الظّٰالِمِینَ فِیهٰا جِثِیًّا (4)و غیر ذلک از شواهد دیگر.

مقصد دوم:در اینکه بهشت و دوزخ جسمانی است

و آنچه در آنها از حور و قصور و فواکه و اطعمه و اشربه،یا آتش و غل و زنجیر و زقوم و شراب حمیم و غیره میباشد همه جسمانی است و این مطلب از ضروریات دین و مطابق نصوص و ظواهر آیات و اخبار است و ما در امر ششم از مقدمه در اثبات جسمانی بودن معاد این را مبرهن نمودیم،تکرار ضرورت ندارد.

مقصد سوم در اوصاف بهشت و نعم و لذات آن:

اشاره

و این مقصد را در ذیل چند امر بیان مینمائیم:

1-بیان اوصاف بهشت و درک لذات آن از تحت قدرت بشر و حیطه فکر او خارج است،زیرا تا آدمی در تنگنای عالم دنیا گرفتار و محبوس،و گاهی بلذائذ خیالی و زخارف آن سرگرم و مأنوس،و گاهی از ابتلائات و آلام و اسقام آن مهموم و محزون میباشد،نمیتواند بعالم آخرت و جنت خلد که دار بقاء و ضیافت خانه خداست پی ببرد.

خداوند رحیم در کلام کریمش میفرماید: «فَلاٰ تَعْلَمُ نَفْسٌ مٰا أُخْفِیَ لَهُمْ مِنْ قُرَّهِ أَعْیُنٍ» (5)(هیچ نفسی نمیداند آنچه برای ایشان از چیزهائی که موجب روشنی چشمهاست پنهان کرده شده است)که ادراک کلیه نفوس را از حقیقت نعم اخروی نفی فرموده مخصوصا با قرینه«اخفی»که مشعر است باینکه چیزی را که

1- 1) سوره عنکبوت آیه 54
2- 2) سوره عنکبوت آیه 53
3- 3) سوره زمر آیه 12
4- 4) سوره مریم آیه 73 و 74
5- 5) سوره سجده آیه 18