کلم الطیب صفحه 74

برای اینکه دو شیء مغایر بعد از آنکه متحد شوند یا باز هر دو موجودند و یا هر دو معدوم میشوند و یا یکی موجود و دیگری معدوم میگردد و در هیچ یک از این سه قسم اتحاد متصور نیست،بنابراین چیزی که وقوع آن محال است چگونه میتواند برای کسی اثبات نمود علاوه بر اینکه لازمه این اتحاد جمع بین متناقضین است زیرا اگر یکی است دو تا نباشد و اگر دو تا است یکی نباشد و اگر هم یک است و هم دو،جمع بین هست و نیست خواهد شد و محال بودن آن از بدیهیّات اولیّه است.

سوم از صفای سلبیه اینست که خداوند محل حوادث نیست:

و مراد از اینکه خداوند محل حوادث نیست،اینست که محل عروض عوارض واقع نمیشود،مثل اینکه دارای صفت کمالی نباشد و بعدا بر ذات او عارض شود یا ترقی و تنزلی داشته باشد یا خواب و بیداری و سهو و فراموشی و خوشی و دلتنگی و امثال اینها برای او پیش آید.

و دلیل بر این مطلب اینست که اولا-این امور کاشف از نقص است برای اینکه مثلا هرگاه صفتی از صفات کمال را دارا نباشد و بعدا برای او حاصل شود یا اینکه ارتفاع بعد از انحطاط،و ترقی بعد از تنزل برای او روا باشد،لازم آید که پیش از آن ناقص و فاقد مرتبۀ از مراتب وجود باشد در صورتی که خداوند کامل فوق الکمال است و نقص در ساحت قدس او راه ندارد.

و ثانیا-لازمه این امور انفعال(تأثر از غیر)و احتیاج است بجهت اینکه مثلا هرگاه دارای صفت علم نباشد و بعدا بر ذات وی عارض شود لازم آید که ذات او در تحصیل آن صفت محتاج بغیر و منفعل و متأثّر از غیر باشد و خداوند غنی بالذات است و منفعل و متأثّر از غیر خود نیست.

و اما معنی رضا و سخط و حب و بغض و رحمت و غضب و مانند اینها نسبت بواجب الوجود اینست که با بندگان رفتار و معامله محبت و عداوت